Samenvatting De Geo, Indonesië Hoofdstuk 1 §1.1- §1.2

In dit hoofdstuk gaan we kijken welke samenhang er bestaat tussen de natuurlijke en landschappelijke kenmerken van de Indonesische archipel. Er wordt onder andere ingegaan op de karakteristieken van de Indonesische archipel, de klimatologische kenmerken van Indonesië, welke natuurlijke vegetatie Indonesië kenmerkt en wat voor een invloed heeft het klimaat op de inrichting.

§ 1.1 Eenheid en verscheidenheid

Indonesië is een archipel (eilandengroep) en wat bestaat uit ca. 13.000 eilanden, waarvan een deel onbewoond is. Indonesië ligt tussen de Indische Oceaan, de Zuid Chinese Zee en de Grote Oceaan in en het land is in de breedte groter dan Europa.
De Nederlandse geschiedenis gaat ver terug als het gaat om Indonesië. De zeevaart heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de archipel. De VOC heeft een grote invloed gehad, maar het was niet alleen handel tussen het westen en Indië, maar er was ook handel en vermenging van volkeren en culturen in het gebied zelf. Ook had het contacten met andere delen van de archipel, India en andere delen van Azië.

Het geloof staat zeer centraal in Indonesië. Sinds het begin van onze jaartelling wordt het gebied door het Hindoeïsme beïnvloed. In de 15e eeuw begon vanuit Malakka (nu Maleisië) de islamisering. Dit heeft er voor gezorgd dat Indonesië qua inwoners het grootste moslimland van de wereld is. Alleen op Bali heeft het hindoeïsme zich kunnen handhaven. Veel rijke families zijn vanuit Java gevlucht naar Bali, omdat ze hun geloof (hindoeïsme) niet wilde verliezen.

De eerste MNO, de VOC was zeer actief in de archipel. Vooral in de handel van specerijen, daar waar wij de uitdrukking peperduur nog van kennen. 400 jaar geleden in 1602 fuseerden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en de Verenigde Oost-Indische Compagnie waardoor de macht van de kooplieden werd gebundeld, de handel vlotter verliep en Europese concurrenten kregen geen kans. De VOC kreeg het alleenrecht op alle Indische handel. Tot 1800 was er uitsluitend specerijenhandel vanuit enkele steunpunten aan de kust. Daarna vanaf 1850 nam de vraag naar grondstoffen toe (Industriële Revolutie). Daarom werden er steeds meer grondstoffen voor de wereldmarkt verhandeld, zoals koffie, suiker, indigo, tabak en rubber. Vooral op Java waren de omstandigheden gunstig voor de commerciële landbouw. Het klimaat is dusdanig dat er het hele jaar bebouwd kan worden. De zeevaart tussen Nederland en Indonesië beleefde hoogtijdagen. Echter was er toen geen eenheid in de archipel. Nederlands-Indië (Indonesië) was tot 1949 onder Nederlands bestuur gebleven. Er ontstonden steeds meer problemen tussen verschillende etnische groepen en de Hollanders. Binnen de eilandstructuur waren er onderling contacten door bootverbindingen, maar elk gebied heeft ook eeuwenlang de kans gehad zich op sociaal en cultureel gebied zelfstandig te ontwikkelen. Ieder eiland heeft daardoor eigen cultuurkenmerken ontwikkeld, waardoor het lastig is om een eenheidsstaat te zijn en te blijven. Een gemeenschappelijke taal, Bahasa Indonesia, is de taal die op grote schaal als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt tussen mensen met een verschillende moedertaal. De taal is zit vrij makkelijk in elkaar en is snel te leren. Door veel overeenkomsten tussen talen in het gebied, is deze taal uitgegroeid tot de belangrijkste taal. Nu dat Indonesië afhankelijk is, is het probleem van de eenheidstaat nog niet opgelost. De provincie Aceh wil afscheiding van de staat. Deze afscheiding van het gas- en olierijke Aceh zou verstrekkende gevolgen kunnen hebben.Het belangrijkste eiland is Java waar ruim tweederde van alle inwoners van Indonesië woont er en het is het economische en politieke centrum van Indonesië.

Bevolking
Indonesië telt ongeveer 225 miljoen inwoners (2005) en (naar schatting) 360 verschillende etnische groeperingen, een groot aantal religies en talen. Indonesië heeft één van de grootste Chinese bevolkingsgroepen in Zuidoost-Azië. De Chinezen wonen vooral in de grote steden en hun aantal wordt geschat op ongeveer vier miljoen mensen. De economisch sterke positie van het Chinese bevolkingsgroep leidt soms tot sociale spanningen. Chinezen hebben een goed netwerk en een groot gedeelte van de middenstand in handen. Ze hebben echter geen politieke macht. Nu is Ongeveer 88% van de Indonesische bevolking is moslim (Indonesië heeft het grootste aantal moslims in de wereld). Op Bali is hindoeïsme het leidende geloof. Christenen vormen een minderheid, die echter plaatselijk, met name in Oost-Indonesië, domineert, denk aan de Molukken. In afgelegen gebieden komen nog natuurgodsdiensten voor.

§ 1.2 De natuurlijke en landschappelijke kenmerken

Klimaat
Volgens het Köppensysteem komen er drie klimaten voor:

• Af-klimaat: komt in een groot deel van Indonesië voor.
• Aw-klimaat: moessonklimaat: in het zuidoostelijke deel van de archipel.
• Cf-klimaat komt in de berggebieden voor en wordt omsloten door gebieden met een Af-klimaat.

De hoge temperatuur in Indonesië wordt veroorzaakt door de ligging tussen beide keerkringen. Indonesie ligt voor een groot gedeelte op de evenaar. Daardoor heeft het land overal twee keer per jaar een loodrechte zonnestand. Het gevolg is dat de zon er het hele jaar door om 12 uur hoog aan de hemel staat en dat het gebied geen seizoenen kent. De jaarlijkse neerslag in Indonesië bedraagt, met uitzondering van in het zuiden, meer dan 2000 mm. Het gaat hier om stijgingsregens en stuwingsregens. De regen in Indonesië is echter niet te vergelijken met neerslag in Nederland. Door gebrek aan bergen hebben we in Nederland geen stuwingsregen of stijgingsregen, maar die komen wel in Indonesië voor. De stijgingsregens ontstaan in gebieden waar het aardoppervlak zeer sterk verwarmd wordt door de zon, waardoor er veel waterdamp in de lucht komt. Dit komt doordat de lucht in de loop van de dag haar verzadigingspunt bereikt. In de berggebieden van Indonesië heersen hoge neerslagcijfers door het gevolg van de stuwingregens. Deze ontstaan als vochtige lucht gedwongen wordt op te stijgen bij een gebergte.

In Indonesië waait de moesson: een wind die een half jaar uit één bepaalde richting waait en het andere half jaar uit tegenovergestelde richting. Er is sprake van een droge moesson in januari en een natte moesson in juli. In juli bevindt zich boven Azië een lagedrukgebied, dat ontstaan is door de sterke opwarming van het aardoppervlak. In Australië is het op dat moment winter en ligt er een hogedrukgebied. Door het drukverschil komt een luchtstroming op gang. Vanuit het Australische hogedrukgebied stroomt lucht over Indonesië in de richting van Azië. Door de draaiing van de aarde heeft deze een afwijking naar links (de Wet van Buys Ballot) en vanaf de evenaar naar rechts.

Het zuidoosten van Indonesië ontvangt in deze periode niet zoveel neerslag. Maar regio’s in Indonesië die verder naar het westen liggen, ontvangen wel neerslag. Die lucht heeft dan een veel langere weg over de warme zee afgelegd, waardoor er meer neerslag gevormd kan worden.

De wind is in januari precies andersom. In Azië is het dan winter en ligt daar een hogedrukgebied en in Australië is het zomer. Daar vormt zich een lagedrukgebied. Vanaf het vasteland van Azië is de weg over zee erg lang. De lucht neemt op die lange weg veel waterdamp op. Eenmaal boven het land van Indonesië stijgt de lucht waardoor er neerslag ontstaat. Bovendien ligt het equatoriale minimum, dat in de loop van het jaar verschuift als gevolg van de draaiing van de aarde om de zon, de Intertropische Convergentiezone (ITC), in die tijd boven het zuiden van Indonesië zodat de lucht extra stijgt.

Natuurlijke plantengroei
In de archipel komt vooral tropisch regenwoud voor. In grote delen van Indonesië is dit bos echter verdwenen en heeft het plaatsgemaakt voor productie en export van hardhout, woningbouw, infrastructuur en landbouwgebieden. In het oosten van Indonesië zorgde de afwisseling van droge en natte maanden voor het ontstaan van een licht tropisch woud. Langs de slibrijke kusten van onder andere Sumatra en Kalimantan (Borneo) groeit het mangrovebos. Dit is bos wat ontstaan is op water. Dit gebied is zeer kwetsbaar als het gaat om zeespiegelstijging. De vegetatie in de gebergten verandert met de hoogte, De bergen zijn beter begroeit dan bijvoorbeeld de Alpen. Dit komt door verschil in de temperatuur. De vegetatiegordels zijn vergelijkbaar met de plantengordels tussen de evenaar en de polen.

Natuurlijke hulpbronnen
Indonesië heeft een grote delfstoffenrijkdom: olie en gas, mineralen en metalen (tin, nikkel, goud en zilver, koper en bauxiet).De exploitatie wordt vaak uitgevoerd door buitenlandse maatschappijen, soms in samenwerking met Indonesische bedrijven (zogenaamde joint ventures). Vooral bij grote investeringen stimuleert de Indonesische overheid deze samenwerking.

Aardolie en aardgas worden vooral gewonnen op Sumatra, Kalimantan, Jawa en het continentaal plat van Indonesië. Ruwe aardolie en aardolieproducten vormen de grootste inkomstenbron van de Indonesische overheid. Op Sumatra veel tin. Op Sulawesi veel nikkel. Papoea heeft de grootste goudmijn ter wereld. Bij de winning van dit gouderts komt ook zilver vrij.

De meeste mensen werken nog steeds in de landbouw. Een groot deel van de export bestaat uit agrarische producten zoals rubber, kopra (het gedroogde vruchtvlees van de kokosnoot), palmolie, thee, koffie, rijst, cacao, tabak en specerijen. Ook hout is een belangrijk, maar ook illegaal, exportproduct. Kijkende naar deze producten kan er geconcludeerd worden dat het nog om een periferie land gaat. Men verkoopt voornamelijk grondstoffen. Globaal gezien betekend grondstoffen exporteren periferie en luxe eindproducten centrum.