De groep en de regels

In een samenleving heb je regels nodig. Normen, waarden, moraal en ethiek spelen een grote rol. Dit is tevens een samenvatting van hoofdstuk 1 uit Over normaal gesproken (Van horen zeggen) van de vakken godsdienst, levensbeschouwende vorming en filosofie in de klassen 4, 5 en 6 van havo en vwo.

Op een onbewoond eiland

Als je met meerdere mensen op een onbewoond eiland zit, zul je rekening met elkaar moeten houden. Hoe ver dit gaat, is natuurlijk verschillend. Sommige mensen zullen veel regels willen hebben, terwijl anderen het liefst zonder leven. Dit is het thema van het boek Lord of the flies.

Regels en afspraken

De belangrijkste vraag over regels binnen een groep is: ‘Moet je de afgesproken regels soepel of streng hanteren?’

Mondelinge en schriftelijke afspraken
In een kleine groep kun je regels nog wel gewoon mondeling houden, maar als de groep groter wordt, moet je de afspraken opschrijven (schriftelijke afspraken), zodat iedereen de regels kent.

Iedereen in ons land heeft rechten en plichten. De overheid gaat ervan uit dat je deze kent, ook al heb je de schriftelijke afspraken in het burgerlijk wetboek zelf nog nooit gelezen.

Normen, waarden en moraal

Het doel van regels, wetten, rechten en plichten is het behalen en behouden van een goede en rechtvaardige samenleving. Over veel dingen zijn de meeste mensen het wel eens. Zo ontstaan normen en waarden. Waarden zijn duurzame verlangens die op zichzelf goed zijn en nastrevenswaardig, bijvoorbeeld vrijheid, rechtvaardigheid en gelijkheid. Normen zorgen dat het leven leefbaar is, bijvoorbeeld het recht op een eerlijk proces en het verbod om te discrimineren.

Het geheel van normen en waarden noemen we moraal. Dat is wat wij zien als goed en verantwoord gedrag. Hierin kun je onderscheid maken tussen individueel en groepsmoraal.

Waar komt moraal vandaan?
Wat mensen goed vinden voor een samenleving wordt bepaald door hun levensbeschouwing. Dit zijn hun idealen en hun geloof in datgene wat het leven waardevol maakt. In grote lijnen kunnen we de verschillende levensbeschouwingen onderverdelen in twee basisvormen: godsdienstige levensbeschouwingen, deze zijn gebaseerd op ‘van God ontvangen waarheid’ (bijbel), en niet-godsdienstige levensbeschouwingen, deze zijn gebaseerd op ‘de mens’(gelijkwaardigheid van mensen).

Ethiek in de praktijk

Ethiek is het systematische nadenken over moraal, over de normen en waarden van menselijk gedrag. In ethische discussies is het belangrijk dat er heldere argument worden gebruikt, logisch wordt nagedacht en geen onjuiste conclusies worden getrokken.

Argumenteren over moraal en ethiek
Als je een bepaalde moraal wilt verdedigen, kan systematisch nadenken van belang zijn. Als je een mening hebt, is deze maar weinig waard als je het niet kunt onderbouwen met sterke argumenten. Dilemma’s (moeilijke keuzes tussen twee onaangename zaken) kun je benaderen en beargumenteren met het argumentatiemodel. Hiermee kun je het bekijken met een wat neutralere kijk. © 2008 - 2010 Judogirl, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 21-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judogirl is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Godsdienst en zedenleer: Godsdienst heeft veel te zeggen over de zedenleer. Hoewel de verschillende wereldgodsdiensten het niet eens zijn over de natuur van God, of dogmatische en rituele zaken, zijn ze het…
• UEFA cup 2007/08 - Laatste groepsresultaten: De laatste wedstrijden van de UEFA cup zijn gespeeld en de winnende clubs zijn bekend. Per groep zijn er 3 ploegen die overgaan daar de volgende ronde. Hier zijn…
• Hoe lang moeten hoofdstukken in een boek zijn?: Het schrijven van verhalen is een leuke, interessante bezigheid. Je kunt een hele eigen wereld creëren en zelf de situaties verzinnen waarin de personages zich…
• Psychologie en godsdienst: Godsdienst is zo oud als de geschreven geschiedenis. Hoe komen dergelijke ideeën tot stand? Waarschijnlijk is er een samenspraak tussen twee verzamelingen van psychische processen…
• UEFA Champions league 2007/08 - Laatste groepsresultaten: De laatste wedstrijden van de UEFA Champions league zijn gespeeld. Per groep zijn er 2 clubs die mogen verdergaan naar de volgende ronde. Hier zijn d…