Samenvatting MeMo Module 9: Oorlog en Vrede

De 20ste eeuw was voor Europa een roerige tijd, gekenmerkt door economische rivaliteit, bondgenootschappen, revanchisme, militarisme, imperialisme en nationalisme. Dit waren tevens de oorzaken van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, waarbij de Centralen en de Geallieerden tegenover elkaar stonden. De aanleiding was de moord op Franz Ferdinand. Na de Eerste Wereldoorlog volgt de Vrede van Versailles. Deze vrede was geen lange tijd beschoren, want de Tweede Wereldoorlog lag op de loer.

Diepliggende oorzaken van de Eerste Wereldoorlog

• Bondgenootschappen: Deze bondgenootschappen sleepten elkaar mee in de oorlog, als een land de oorlog verklaardde, moest het andere land dit wel steunen. De bondgenootschappen die tegenover elkaar stonden waren:
• 1882: Triple Alliance (Driebond): Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Italië
• 1907: Triple Entente: Engeland, Frankrijk, Rusland
• Economische rivaliteit: Tussen Duitsland en Engeland. Engeland is economisch ingehaald (vloot, marine) en is daar niet blij mee.
• Revanchisme: Frankrijk wil wraak voor 1871, toen Duitsland Frankrijk binnenviel en de Fransen vernederingen moesten ondergaan (verlies Elzas-Lotharingen, kolen- en ijzermijnen + grensprovincie)
• Militarisme: Oorlog werd gezien als een manier om problemen op te lossen.
• Imperialisme: Dit is het willen hebben van een wereldrijk (empire). Hierdoor kregen de landen vaak ruzie om de heerschappij in een kolonie.
• Nationalisme: Dit is vaderlandsliefde, vaak gepaard met afkeer van andere landen of volken. De volken streefden ook vaak naar het hebben van een eigen onafhankelijke staat.

Aanleiding van de Eerste Wereldoorlog

De aanleiding van de Eerste Wereldoorlog was een gebeurtenis in1914, namelijk de moord op Franz Ferdinand door Gavrilo Princip. Waarom pleegde Gavrilo Princip deze moord?

De Balkan was verdeeld over twee rijken: het Turkse Rijk, en Oostenrijk-Hongarije. Het waren veelvolkerenstaten: staten waarin een aantal volkeren zijn samengebracht. Ze hadden een nationaliteitenprobleem: het probleem dat een bepaald volk niet meer bij de staat wil horen, maar onafhankelijk wil zijn. Princip was een Servische nationalist: een voorstander van een onafhankelijk Groot-Servië. Het bezoek van het prinselijk paar was voor Princip een aanleiding om te laten zien dat hij hiervoor zelfs moorden wilde plegen. Het Slavisch nationalisme was een oorzaak hiervan.

Het verloop van de Eerste Wereldoorlog

Oostenrijk-Hongarije besloot Servië aan te pakken (vanwege de moord op Franz Ferdinand). Servië werd gesteund door Rusland omdat Rusland ook een Slavisch land was. Tevens lagen In de Balkan de warme havens: (havens die ’s winters niet dichtvriezen) die havens moesten wel onder Russische controle staan, anders had Rusland geen toegang meer tot het Middellandse Zeegebied.

Oostenrijk- Hongaraije werd gesteund door Duitsland. Rusland zocht daarma hulp bij Frankrijk. Rusland mobiliseert en Duitsland verklaart Rusland en Frankrijk de oorlog. Daarop valt Duitsland Frankrijk binnen via België; België krijgt op zijn beurt steun van Engeland. Het was dus een kettingreactie tussen de bondgenootschappen.

De oorlog ging dus tussen:
Oostenrijk-Hongarije, Duitsland <=> Servië, Frankrijk, Rusland, Engeland. Het was daarom ook eenTweefrontenoorlog, dit is een oorlog die aan twee fronten (oost en west) tegelijk wordt uitgevochten.

1914: Begin Eerste Wereldoorlog. Deze oorlog werd ook wel de loopgravenoorlog genoemd, omdat beide partijen zich tegenover elkaar ingegraven hadden in loopgraven.

Duitsland had het Von Schlieffen-plan opgesteld, dit was een Duits aanvalsplan dat erin voorzag dat Duitsland eerst met de landen in West-Europa en vervolgens met die in Oost-Europa afrekende om zo een tweefrontenoorlog te vermijden. Dit mislukte vanwege de snelle opmars van Rusland. Die was eerder in het oosten dan de Duitsers verwacht hadden. Hierdoor moest Duitsland dus wel troepen overbrengen naar het oostfront.

1915:
Oostenrijk-Hongarije en het Turkse rijk hielpen Duitsland bij de opmars. Twee coalities staan nu tegenover elkaar:

• Geallieerden: Frankrijk, Rusland, Groot-Brittannië
• Centralen: Oostenrijk-Hongarije, Duitsland, Turkse Rijk

1916:
Slag om Verdun en om Somme

1917:
Duitsland kondigt de onbeperkte duikbotenoorlog af: Duikboten vallen elk schip aan waarvan vermoed wordt dat het voor de vijand vaart. Ook Amerikaanse schepen worden beschoten, en dit gaat Amerika te ver. Amerika raakt vanaf 1917 dan ook betrokken bij de oorlog.

Tegenslagen beide partijen

Tegenslagen Centralen:

• Italië werd overgehaald toe te treden tot de Geallieerden en viel nu Oostenrijk-Hongarije aan
• De Arabieren kwamen in opstand tegen de Turkse Sultan zodat Turkije niet mee kon vechten

Tegenslagen Geallieerden:

• 1917: Revolutie in Rusland: de tsaar werd afgezet en Lenin kwam aan de macht.
• Maart 1918: Vrede van Brest-Litovsk: Er werd vrede gesloten aan oostfront tussen Rusland en Duitsland. Duitsland hoefde nu geen tweefrontenoorlog meer te voeren.

November 1918:
Wapenstilstand aan het westfront; einde van de oorlog. De Republiek van Weimar wordt uitgeroepen.

Vrede van Versailles (1919)

In 1919 wordt het Verdrag van Versailles opgesteld. De conferentie in Versaille was er een van de geallieerden. De verliezers, zoals Duitsland en Oostenrijk-Hongarije mochten niet meepraten. De geallieerden hadden tegenstrijdige bedoelingen met dit verdrag. Frankrijk (Clemenceau) wilde harde vrede; de Duitsers moesten zwaar gestraft worden. Wilson (Amerika) had zijn vredesprogramma vastgelegd in zijn veertien punten. Hiermee wilde hij vreedzame oplossingen bereiken, zoals:

• Democratie verspreiden
• Zelfbeschikkingrecht voor alle volken
• Volkenbond; om de vrede te handhaven

Engeland (Lloyd George) zat hier tussen in. Hij wilde Duitsland niet te zwaar straffen omdat hij bang was dat Frankrijk anders te machtig werd.

De Volkenbond werd ook daadwerkelijk opgericht. Het moest een internationale organisatie worden die de oorlogsdreiging tussen landen via onderhandelingen weg moest nemen. De Volkenbond mislukte echter omdat Duitsland en de Sovjet-Unie geen lid mochten worden, en Amerika wilde dit niet. Amerika voerde de politiek van het isolationisme). Dit betekende dat zij zich zo min mogelijk met Europese zaken wilden bemoeien.

Bepalingen van Versailles

• Duitsland raakt gebieden kwijt (Elzas-Lotharingen, Poolse Corridor enz.)
• Het Rijnland moest worden gedemilitariseerd
• Er moesten herstelbetalingen betaald worden door Duitsland
• Duitsland mocht geen aanvalsleger hebben
• Duitsland moest zijn koloniën inleveren
• Duitsland mocht niet met Oostenrijk samengaan
• Duitsland kreeg de schuld van de oorlog

Er ontstonden nieuwe landen langs de grens van de Sovjet-Unie, als het ware een buffer om de 'bacil van het communisme' binnen de Sovjet-Unie te houden. Dit werd de Cordon Sanitaire genoemd. Dit was een rij van landen die samenwerken om een groot buurland in bedwang te houden.

Belangrijke gebeurtenissen na Versailles:

De opinie over oorlog was veranderd en er ontstonden pacifisten. Dit zijn mensen die geloven dat er geen enkele vorm van geweld of van oorlogsvoering gerechtvaardigd is. Engeland en Frankrijk hielden zich alleen nog bezig met de verdediging van hun land, en niet meer met eventuele aanvallen.

• 1923: Een economische crisis in Duitsland. Duitsland kan de herstelbetalingen niet voldoen. Frankrijk wordt woedend en bezet het Ruhrgebied. Hierdoor ontstaat een financiële crisis (inflatie).
• 1924: Dawesplan: Amerika steunt Duitsland financieel, om zo herstelbetalingen weer te kunnen voldoen.
• 1925: Verdrag van Locarno; Erfüllungspolitik (=verzoening) Hierbij erkent Duitsland de westgrenzen.
• 1926: Duitsland mag lid worden van de Volkenbond.
• 1933: Hitler komt in dit jaar aan de macht. Hitler laat Duitsland meteen uit de Volkenbond stappen, en voert de dienstplicht in.
• 1935: In Italië is er ook een dictator aan de macht, namelijk Mussolini. Hij wil van Italië een grote mogendheid maken. Hij heeft het gemunt op Ethiopië. Mussolini bezet in 1935 Ethiopië. Hierop volgt economische boycot tegen Italië.
• 1936: Hitler trekt met zijn leger het Rijnland binnen. (dit was tegen het Verdrag van Versailles)
• 1936: As Rome-Berlijn. Dit was een fascistisch verbond tussen Duitsland en Italië waar Japan zich later bij aansloot. Japan wil namelijk ook zijn macht in Azië uitbreiden en zoekt bondgenoten die tegen de kolonies zijn van Engeland, Franrkijk en Nederland.
• 1936-1939: Spaanse Burgeroorlog. De linkse democratische regering wordt afgezet, en conservatieve dictator Franco grijpt de macht. Mussolini en Hitler steunen Franco. Stalin steunt de republikeinen, samen met vrijwilligers uit het buitenland, zij vormen de Internationale Brigade. Engeland en Frankrijk voeren de zogenaamde Appeasementpolitiek . Dit was een politiek gericht op het voorkomen van oorlog door steeds toe te geven aan agressieve dicatators. Hitler wist hierdoor dat de anderen hem niet tegenhielden.
• 1938: Anschluss van Duitsland met Oostenrijk.
• 1938: Conferentie van München: Vergadering van Duitsland, Frankrijk, Engeland en Italië over Tsjecho-Slowakije. De Sovjet-Unie en Tsjecho-Slowakije waren niet uitgenodigd voor deze vergadering.
• 1938: Hitler eist Sudetenland op en krijgt dat uiteindelijk ook.
• 1939: Hitler bezet Tsjechië. Slowakije verklaart zich onafhankelijk. Hitler eist Danzig en Poolse Corridor op.
• 1939, augustus: Stalin vertrouwt de Engelsen niet meer en denkt er een complot is, waarbij Frankrijk en Engeland eerst met Duitsland willen afrekenen en daarna met de Sovjet-Unie. Daarom sluiten Duitsland en de Sovjet-Unie het Molotov-Von Ribbentroppact. Dit was een niet-aanvalsverdrag tussen Duitsland en de Sovjetunie. Ze verdelen Polen.
• 1939, 1 september: Duitsland valt Polen binnen.
• 1939, 3 september: Engeland en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlog. De Tweede Wereldoorlog is begonnen. De oorlog die Duitsland voert wordt ook wel de Blitzkrieg genoemd. Dit is de tactiek van een snelle overrompelingsoorlog.

Kijk voor meer samenvattingen in de special: Samenvattingen MeMo © 2008 - 2010 Papillon, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 01-10-2008, laatst gewijzigd op 30-01-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Papillon is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Sovjet-Unie, een corrupte staat?: De Sovjet Unie ontstaat na de Russische revolutie van de bolsjewieken in het jaar 19127. De Sovjet unie werd ook wel de USSR genoemd en was de eerste communistische staat…
• Wereldoorlog 1 door Simon Adams: Dit is een samenvatting van het boek Wereldoorlog 1 van Simon Adams. Het is een informatief boek. In een volgorde wordt het verloop van de Eerste Wereldoorlog besproken. Veel…
• Samenvatten: hoe doe je dat?: Een samenvatting kan in allerlei gevallen handig zijn. Het kan een manier zijn om met de leerstof bezig te zijn, of om voor een toets de belangrijkste dingen nog goed op een rij…
• Eindexamen geschiedenis: Ten oorlog! Samenvatting, begrippen: Zowel in 2008 als in 2009 luidt één van de examenonderwerpen geschiedenis: "Ten Oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk f…
• Analyse van de drie grote oorlogen van de 20ste eeuw: Oorlogen zijn goed te analyseren op 3 niveau's: systeemniveau (welk wereldsysteem hebben we?), structuurniveau (de verdeling van de capaciteiten over de…

Bronnen en/of referenties

• MeMo Geschiedenis