Weterings: De economische analyse van het recht -Hoofdstuk 1

Dhr. Weterings, hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg, schreef t.b.v. zijn colleges samen met een aantal collega's een economische analyse van het recht. Een samenvatting van hoofdstuk 1: de economische analyse, vindt u hieronder.

Klassieke juridische gedachtegang

• Rechtvaardigheid
• Doel van rechtsregels: het oplossen van gerezen conflicten (ex post)

Rechtseconomie

Efficiëntie:

• de effecten van juridische regels op het gedrag van mensen beschrijven en voorspellen
• evalueren of deze effecten maatschappelijk wenselijk zijn
• zonodig alternatieve oplossingen formuleren

Doel van rechtsregels: het afgeven van prikkels om toekomstig gedrag te sturen (ex ante)

Positieve rechtseconomie kijkt of het recht zoals het nu is, efficiënt is.
Normatieve rechtseconomie kijkt hoe het recht zou moeten zijn, om efficiënt te zijn, volgt positieve op:

• Waarom hebben wij een rechtsregel? (positief)
• Wat is het effect van bepaalde rechtsregels? (positief)
• Welke rechtsregel is o.g.v. efficiëntie wenselijk? (normatief)

Welvaart

Welvaart = de mate waarin behoeften bevredigd kunnen worden met de beschikbare middelen.
Dit betreft niet alleen geld of goederen, maar alles waar een mens waarde aan kan hechten. Rechtsregels beïnvloeden de individuele welvaart, doordat ze ongewenst gedrag sanctioneren (bijv. met een boete), waardoor de individuele welvaart achteruit gaat. Aan de hand van kosten en baten zal een rationeel persoon uiteindelijk het ongewenste gedrag niet meer gaan vertonen.

De maatschappelijke welvaart is de individuele welvaart van alle mensen uit de samenleving. Het doel van de rechtseconomie is de vraag hoe de maatschappelijke welvaart kan worden gemaximaliseerd.

De mate van welvaart is echter niet empirisch vast te stellen. Het wordt gebaseerd op de theorie dat mensen rationeel handelen (uit zichzelf, niet gecalculeerd) en trachten hun individuele welvaart te maximaliseren (niet te verwarren met egoïsme).

Pareto efficiëntie

Pareto efficiëntie = door het invoeren van een rechtsregel neemt de individuele welvaart van één of meer personen toe, en niemand gaat erop achteruit. Een situatie is Pareto optimaal als het niet meer mogelijk is de welvaart van een individu te verbeteren, zonder dat daar iemand op achteruit gaat.
De Pareto efficiëntie is natuurlijk een ideale uitkomst, omdat het voor niemand nadelen heeft. In de praktijk zijn er maar weinig veranderingen of regels die Pareto efficiënt zijn.

Kaldor-Hicks efficiëntie

Kaldor-Hicks efficiëntie = Totale baten zijn hoger dan de totale kosten. Er gaan meer mensen op vooruit en hun voordeel is groter dan dat er mensen op achteruit gaan en hun nadeel is kleiner. Een situatie is Kaldor-Hicks optimaal als er geen verbeteringen meer mogelijk zijn waarbij de baten hoger zijn dan de kosten.

Rol van de overheid

Waarom is tussenkomst (regelgeving) van de overheid vereist?

• Handelingen van mensen kunnen schade toebrengen aan derden. Daarbij kunnen de maatschappelijke kosten hoger zijn dan de private (persoonlijke) kosten. De maatschappelijke kosten neemt de individu vaak niet mee in het doen of laten van een activiteit.
• Belastingen en schadevergoedingen kunnen deze negatieve externe effecten internaliseren. Mensen worden dan geconfronteerd met de kosten van hun handelen.

Coase Theorama

Als er geen transactiekosten zouden zijn, zouden de negatieve externe effecten kunnen worden opgelost zonder tussenkomst van de overheid. Door kosteloze onderhandelingen kunnen alle mogelijke welvaartsverbeteringen worden gerealiseerd.
Vb. Winst landbouw oogst = 100.000. Oogst bedreigt door fabrieksvervuiling.
Zuiveringinstallatie = 70.000. Wat moet er gebeuren? (efficiëntie):

Oplossing 1
Fabriek betaalt
Liever 70.000 voor zuivering dan
100.000 schadevergoeding

Oplossing 2
Boer betaalt
Liever schone lucht voor 70.000
Dan vuile lucht en kans op verlies van 100.000

Door beide oplossingen neemt de gezamenlijke welvaart met 30.000 toe, de efficiëntie is hetzelfde. Dit is het Coase-Theorama: het inefficiënte gebruik van schaarse middelen (door afwezigheid van privaat eigendom) kan worden opgelost door de eigendomsrecht aan iemand toe te kennen. Voor de efficiëntie maakt het niet uit wie die rechten uiteindelijk krijgt, als de transactiekosten maar nihil zijn.

In de praktijk zijn er echter bijna altijd transactiekosten aanwezig, en daardoor is overheidsingrijpen noodzakelijk:

• Ex ante zijn soms geen onderhandelingen mogelijk (verkeersongevallen), dus moet er wetgeving over bestaan.
• Efficiëntie is ook afhankelijk van regelgeving, het maakt m.b.t. de transactiekosten wel degelijk uit aan wie eigendomsrechten moeten worden toegewezen (verschil oplossing 1 en 2: heeft de boer recht op schone lucht? (1) of heeft de fabriek recht op vervuilen? (2))
• De overheid dient de transactiekosten zo laag mogelijk te houden

Belang van de rechtseconomie

• Voorspellen hoe mensen op een rechtsregel gaan reageren, zodat er geen inefficiënte (met ongewenste effecten) regels meer worden opgesteld.
• Het recht is subjectiever dan de rechtseconomie, die is neutraler en objectiever.
• De rechtseconomische cultuur is universeel

Kritiek op de rechtseconomie

• Te algemeen, niet individueel. Maatschappelijke welvaart gaat voor individuele welvaart.
• Als de gemiddelde welvaart maar omhoog gaat, is het rechtvaardigheidsgehalte minder belangrijk.
• Erg hypothetisch (bijv. door veronderstelling rationeel handelen).

© 2008 - 2010 Iloontjevde, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 13-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Iloontjevde is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• HBO opleiding Management, Economie en Recht (MER): De opleiding Management, Economie en Recht (MER) is een HBO opleiding. Deze opleiding kun je op verschillende plaatsen in Nederland volgen. Het is een brede…
• Universiteit van Tilburg: Tilburg is een universiteit die vooral bekend staat om de economische studies en rechtswetenschappen. Tilburg biedt echter ook nog sociale wetenschappen aan en ook geesteswetenschap…
• Beleggen: economische analyse van aandelen (deel I): Om te kunnen beoordelen of bepaalde aandelen koopwaardig dan wel verkoopwaardig zijn is het analyseren van aandelen noodzakelijk. Er zijn drie methoden: e…
• CPB (Centraal Planbureau): Het CPB(Centraal Planbureau) is een onafhankelijke Nederlandse organisatie die economische analyses uitvoert. Dit gebeurt voor politici, beleidsmakers, maatschappelijke organisatie…
• Marketing audit: analyse en evaluatie marketing: Marketing audit is een (te) weinig gebruikt instrument voor marketing management-evaluatie. Wat houdt het precies in? Evaluatie van het gevoerde beleid (de st…