Een kennismaking met de oude wereld hoofstuk 2

Hier een overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 2 van het boek Een kennismaking met de oude wereld van L. de Blois en R.J. van der Spek

II. Het derde millenium

Egypte: Het Oude Rijk (+-2600 - +-2150)

De Egyptische geschiedenis wordt op twee manieren ingedeeld, namelijk in 'dynastieën' en in 'rijken'. De indeling in dynastieën is afkomstig van de Egyptische priester Manetho, die in de derde eeuw v. Chr. in het Grieks een geschiedenis van Egypte schreef en haar ordende in 30 dynastieën of koningsgeslachten. Daarnaast is er een moderne indeling in drie 'rijken'. Dat zijn perioden waarin Egypte grote voorspoed kende en een politieke eenheid was. Ze worden afgewisseld door 'tussenperioden', perioden van verval en politieke versplintering.

In het derde millennium valt het Oude Rijk. De periode die daaraan voorafgaat, heet de vroeg-dynastieke periode (ca. 3000-2600), de periode waarin de eenheid tot stand is gekomen (eerste en tweede dynastie). Dit was tevens de periode waarin het schrift, het 'hiërogliefenschrift' werd uitgevonden.

Het Oude Rijk is wereldberoemd geworden door de zeer grote graven, die de koningen lieten bouwen: de piramiden. Zij laten zien dat in deze tijd de macht van de koning groot was en dat hij een sterke greep had op mensen en materiaal.

In de tijd dat Egypte onder water stond, werden de boeren opgeroepen aan de grote bouwwerken te werken. De bereidheid deze enorme krachtsinspanning te verrichten is te begrijpen als men bedenkt dat het koningschap als goddelijke instelling werd beschouwd.

Het Oude Rijk duurde vijf eeuwen, maar kwam ten val doordat de gouwvorsten (provinciehoofden) te machtig werden ten koste van de farao. De grond die zij als 'salaris' kregen, ging van vader op zoon over, en daarmee hun ambt, waardoor de koning zijn greep op zijn ambtenaren verloor. Bovendien is geconstateerd dat in deze tijd de hoogte van de overstromingen van de Nijl geleidelijk afnam. Vermoedelijk was dit de aanleiding voor de Egyptenaren tot kunstmatige irrigatie over te gaan teneinde zo goed mogelijk van het schaarsere water te profiteren.

Mesopotamië: Sumer en Akkad

Ofschoon al in het vierde millennium de basis werd gelegd, werd in het derde millennium vormgegeven aan de Mesopotamische beschaving. Twee volken waren daar verantwoordelijk voor: de Sumeriërs en de Akkadiërs. Van deze twee volken waren de Sumeriërs het belangrijkst. Ofschoon wij niet weten wanneer zij in Mesopotamië gearriveerd zijn en of zij het waren die de stoot hebben gegeven tot de uitvinding van het schrift en tot de stedenbouw, is het in elk geval duidelijk dat zij het waren die de steden in zuidelijk Mesopotamië groot gemaakt hebben, het schrift op grote schaal hebben toegepast voor tempel- en paleisadministratie en voor godsdienstige en literaire teksten. Zij waren het die vormgegeven hebben aan de beeldhouwkunst, bouwkunst, godsdienstige voorstellingen, literaire stijlen, opvattingen over koningschap, recht en maatschappij

De Sumeriërs hebben een begin gemaakt met de wetenschap, bijvoorbeeld rekenkunde, sterrenkunde, plantkunde en geneeskunde. De Sumerische school was een cultuuroverdrager bij uitstek, en dat niet alleen door de eeuwen heen, maar ook over de wereld van het Oude Nabije Oosten.

Toch hebben de Sumeriërs nauwelijks grote rijken gekend die grote gebieden van Voor-Azië onderworpen hebben. Zij leefden daarentegen in stadstaten. in deze stadstaten stond aanvankelijk de tempel centraal, onder leiding van een priester-vorst, maar langzamerhand zien wij steeds meer een tweedeling: een wereldlijk leider, van wie een belangrijke taak de aanvoering van het leger was, opereert naast een aparte hogepriester.

Paleis en tempel bleven 3000 jaar lang de belangrijkste organisaties die zich voortdurend met elkaar bemoeiden, in negatieve en positieve zin.

De Akkadiërs danken hun naam aan de stad Akkad. Deze stad werd ca. 2300 v. Chr. het centrum van een 'wereldrijk'. Koning Sargon de Grote was de stichter van het rijk dat geheel Mesopotamië omvatte en zich uitstrekte tot in Klein-Azië. De Akkadiërs hebben veel van de Sumerische beschaving overgenomen, zoals schrift, godsdienstige voorstellingen, wetenschap en literatuur. Toch hebben zij wel eigen inbreng getoond: zij behielden eigen goden (die echter wel met Sumerische goden geïdentificeerd werden) en zij bleven hun eigen taal gebruiken. Door lokale opstanden en vreemde invallers uit het oosten ging het rijk Akkad te gronde.

Er volgde in het derde millennium een wederopbloei van een aantal Sumerische steden, die wij aanduiden met het begrip 'Sumerische Renaissance' (ca. 2100-2000). De koningen van Ur, de zogenaamde Derde dynastie van Ur, creeërden opnieuw een groot rijk in Mesopotamië, dat wij dankzij de vondst van ca. 100.000 kleitabletten, die uit de paleisadministratie stammen, aardig kunnen bestuderen. Hieruit blijkt dat het paleis de gehele economie dirigeerde en de tempel overvleugelde.

Het rijk van Ur ging echter weer te gronde door infiltratie van vreemdelingen, nu uit het westen, de Amorieten. Zij waren een plaag voor de plaatselijke bewoners. Plaatselijke gouverneurs maakten van de situatie gebruik door de banden met Ur door te snijden en eigen dynastieën te stichten. Sommige geleerden wijzen ook voor deze periode op klimaatverandering: door toenemende droogte zou de druk van de nomaden uit de steppen op de rivierdalen zijn toegenomen. Dit zou betekenen dat de crisis aan het einde van het derde millennium in Egypte en Mesopotamië veroorzaakt is door hetzelfde klimatologische verschijnsel.

Epiloog

Het einde van het derde millennium betekende voor de twee belangrijkste cultuurcentra, Egypte en Mesopotamië, een periode van verwarring en stagnatie. Toch was een dermate stevige basis gelegd dat latere generaties er weer op konden teruggrijpen en voortbouwen. De stijl van de Egyptische schilder-, reliëf- en beeldhouwkunst is in later eeuwen niet wezenlijk veranderd.

Weliswaar hield het Sumerisch op een gesproken taal te zijn, maar het behield zijn functie van religieuze en geleerde taal, terwijl het Akkadisch zich ontwikkelde tot de spreektaal in Mesopotamië en de internationale schrijftaal voor correspondentie en administratie, hoewel het ook meer en meer voor literaire teksten gebruikt werd. © 2008 - 2010 Royale, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 08-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Royale is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Een kennismaking met de oude wereld hoofstuk 1: Hier een overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 1 van het boek Een kennismaking met de oude wereld van L. de Blois en R.J. van der Spek
• Een kennismaking met de oude wereld hoofstuk 3: Hier een overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 3 van het boek Een kennismaking met de oude wereld van L. de Blois en R.J. van der Spek
• Het bijbelboek de brief aan de Romeinen: In het tweede deel van de Bijbel, het Nieuwe Testament zijn veel boeken geschreven door de apostel Paulus. Hij had een opleiding gehad in de Oudtestamentische boeken,…
• De beschaving der Akkadiërs: De Akkadiërs kwamen plotseling opzetten als nieuwe beschaving. In korte tijd bouwden ze de stad Akkad, die vervolgens als Babylonië bekend zou worden. Net zo snel als ze waren ve…
• Samenvatten: hoe doe je dat?: Een samenvatting kan in allerlei gevallen handig zijn. Het kan een manier zijn om met de leerstof bezig te zijn, of om voor een toets de belangrijkste dingen nog goed op een rij…

Bronnen en/of referenties

• Een kennismaking met de oude wereld van L. de Blois en R.J. van der Spek, 6e druk, 2001