Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht hoofdstuk 4

Hier een beknopte en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 4 van het boek Hoofzaken van het bestuursrecht van Prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels.

Besluiten

Besluiten zijn, volgens Art. 1.3 Awb, schriftelijke beslissingen van bestuursorganen, inhoudende publiekrechtelijke rechtshandelingen.

Een belangrijk onderscheid is dat tussen besluiten voor individuele gevallen (beschikkingen en besluiten van algemene strekking. Tot de laatste groep behoren algemeen verbindende voorschriften, beleidsregels en andere op de wet gebaseerde besluiten van algemene strekking.

Beschikkingen
Een beschikking is een besluit voor een individueel of concreet geval. Onderscheidend is het element van individualiteit of concreetheid.

a) begunstigende en belastende beschikkingen:
Sommige beschikkingen verlenen rechten (begunstigend), andere leggen plichten op (belastend)

Het belang van het onderscheid blijkt op diverse punten:

• Een belastende beschikking behoeft altijd een wettelijke basis, een begunstigende niet altijd. (i.v.m. legaliteitsbeginsel)
• intrekking van een belastende beschikking is eerder toegestaan dan bij een begunstigende
• toekenning van terugwerkende kracht aan een belastende beschikking is bezwaarlijk, toekenning daarvan aan een begunstigende niet.
• belastende beschikkingen moeten altijd worden gemotiveerd, begunstigende niet altijd.

b) vrije en gebonden beschikkingen
Bij veel beschikkingen heeft het bevoegde gezag een zekere beslissingsvrijheid, dus de wet geeft niet precies aan of en zo ja hoe een bestuursorgaan haar bevoegdheid moet gebruiken. Daartegenover staan gebonden beschikkingen, waar de wet volledig bepaalt wat een bestuursorgaan in een bepaald geval moet doen.

c) aflopende en duurzame beschikkingen
Aflopende beschikkingen zijn tijdelijk, duurzame beschikkingen hebben in principe een onbeperkte duur.

Voorschriften, voorwaarden en beperkingen
Voorschriften binden degene tot wie de beschikking is gericht aan zich.

Naast voorschriften kunnen voorwaarden worden onderscheiden. De term voorwaarden betreft opschortende of ontbindende condities.

Voor begrenzingen naar tijd of plaats wordt de term beperkingen gebruikt.

De waarde van een (begunstigende) beschikking
Pas na het ongebruikt verstrijken van de bezwaar- of beroepstermijn dan wel na afwijzing van het beroep door de hoogste rechter, wordt een beschikking onherroepelijk, het krijgt zogenaamde formele rechtskracht. Betrokkene heeft dan van derden niets meer te duchten. Onder omstandigheden is intrekking wel mogelijk, onheroeppelijk is dus niet hetzelfde als onaantastbaar.

Intrekking en wijziging van beschikkingen
Intrekking en wijziging van beschikkingen zijn zelf ook beschikkingen. Met terugwerkende kracht intrekken heet terugnemen, interkking voor de toekomst heet opzegging.

Voor de mogelijkheid van het intrekken en wijzigen van beschikkingen bestaan geen algemeen geldende wettelijke regels. De jurisprudentie brengt enige lijnen aan. Voor een nadere precisering moet worden onderscheiden naar de reden voor intrekking, de vorm van intrekking en de aard van de in te trekken beschikking.

a) Als er verwijtbaar onjuiste opgaven zijn gedaan door degene die een begunstigende beschikking heeft ontvangen, kan de beschikking, ook zonder wettelijke grondslag, worden ingetrokken indien de leugens tot een andere beschikking hebben geleid.
reden: onrechtmatig gedrag van de betrokkene voor de verlening
vorm: terugneming

b) Wanneer een orgaan op grond van juiste gegevens een verkeerde beschikking geeft, van welke aard dan ook, mag het orgaan deze intrekken, indien de betrokkene had kunnen weten dat kennelijk sprake is van een foutieve beschikking
reden: betrokkene mag niet profiteren van een duidelijk herkenbare fout
vorm: terugnemen

c) Als verandering van beleid of van inzichten de reden is, is intrekken soms mogelijk. Wel moeten een overgangstermijn en eventueel een schadevergoeding worden gegeven. Voor vrije beschikkingen is geen wettelijke basis nodig, voor gebonden beschikkingen wel.
vorm: opzeggen

d) De reden voor het intrekken van een begunstigende beschikking kan zijn dat niet meer aan wettelijke eisen wordt voldaan, en bij een belastende beschikking indien dat juist wel gebeurt.
vorm: opzeggen

e) De reden voor intrekking kan ook zijn gelegen in het onrechtmatige gedrag van de betrokkene. Voor gebonden beschikkingen is een wettelijke basis nodig, voor vrije beschikkingen is dat niet geheel duidelijk.
vorm: opzeggen en terugnemen

Algemeen verbindende voorschriften
Algemeen verbindende voorschriften zijn algemene, extern werkende, betrokkenen bindende regels, vastgesteld door een bestuursorgaan, dat de bevoegdheid daartoe ontleend aan de Grondwet of een wet in formele zin.

Andere besluiten van algemene strekking
Andere besluiten van algemene strekking zijn gelijk aan algemeen verbindende voorschriften, behalve dat deze een concreet object of een bepaalde periode betreffen.

Tegen algemeen verbindende voorschriften staat geen beroep open, tegen de hier bedoelde besluiten wel.

Beleidsregels
In veel gevallen laat de wet een orgaan enige beslissingsvrijheid. Hierbij is er het risico van onevenwichtig of inconsistent beleid aanwezig. Om dat te voorkomen, worden beleidsregels vastgesteld: vuistregels die aangeven hoe van een vrije bevoegdheid gebruik zal worden gemaakt.

Beleidsregels lijken op wetgeving in materiële zin, maar er zijn enkele belangrijke juridische verschillen, die ook praktische gevolgen hebben.

• Voor beleidsregels is geen wettelijke grondslag nodig. De bevoegdheid tot het vaststellen van beleidsregels ligt opgesloten in de vrijheid van de bestuursbevoegdheid.
• Voor de vaststelling van beleidsregels gelden geen wettelijke voorschriften.
• Van beleidsregels kan worden afgeweken (zie ook art. 4:84 Awb)
• Beleidsregels kunnen alleen het bestuur zelf binden, niet de burger.
• Algemeen verbindende voorschriften zijn recht in de zin van art. 79 Wet RO. Beleidsregels zijn alleen recht in deze zin wanneer de regels zich naar hun strekking en inhoud ertoe lenen om jegens de betrokkenen als rechtsregel te worden toegepast.

Plannen
Het plan in het bestuursrecht kan als volgt worden omschreven: "een plan is een samenhangend geheel van op elkaar afgestemde keuzes omtrent door bestuursorganen te nemen besluiten of te verrichten handelingen, welke ongelijk van inhoud kunnen zijn, teneinde één of meer doelstellingen te bereiken.

Plannen kunnen verschillen in juridische hardheid en dus in rechtskarakter (wel of geen besluit). Sommige plannen zijn toekomstmuziek; het uitbrengen ervan is een feitelijke handeling.

Feitelijke handelingen
Feitelijke handelingen maken een wezenlijk onderdeel van de bestuurlijke activiteit uit. Om maar te noemen:

• Aanleg en onderhoud van wegen, kanalen etc.
• Het handhaven van de openbare orde door de politie
• Uitoefenen van toezicht op de naleving van bestuursrechtelijke voorschriften

Het feitelijk handelen waarbij rechten of vrijheden van anderen worden beperkt, behoeven een wettelijke grondslag, overige feitelijke handelingen niet.

Verkrijging van bevoegdheden

Elke bestuursbevoegdheid tot het opleggen van plichten of het anderszins eenzijdig binden van betrokkenen, moet kunnen worden herleid tot de Grondwet of een wet in formele zin. Er zijn drie manieren van bevoegdheidsverkrijging: attributie, delegatie en mandaat.

Attributie
Indien een nog niet bestaande algemene of specifieke bevoegdheid in het leven wordt geroepen en aan een bestuursorgaan wordt toegekend spreekt men van attributie (originaire bevoegdheidsverkrijging). Attributie dient plaats te vinden in de Grondwet of een wet in formele zin.

Delegatie
Delegatie is het al dan niet tijdelijk overdragen van een bestaande bevoegdheid aan een ander orgaan. Voor delegatie is altijd een wettelijke grondslag vereist (art.10:15).Delegatie aan ondergeschikten is verboden (art. 10:14)

Het delegerende orgaan is de bevoegdheid niet definitief kwijt, indien wenselijk geacht, kan de delegatie ongedaan worden gemaakt.

Mandaat
Om redenen van doelmatigheid wordt de feitelijke uitoefening van bevoegdheden tot het nemen van besluiten daarom veelal overgelaten aan ambtenaren (soms anderen). Mandaat is de bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen. De verantwoordelijke blijft dus de mandaatgever, de bevoegdheid wordt niet overgedragen (zoals bij delegatie wel het geval is).

Privaatrechtelijke rechten

Bij gebruik van privaatrecht door de overheid, vooral bij het sluiten van overeenkomsten, wordt wel onderscheiden tussen gewoon gebruik en beleidsmatig gebruik.

Van gewoon gebruik is sprake wanneer de overheid zich in privaatrechtelijk verkeer gedraagt zoals anderen, en aan de overheid dus geen bijzondere positie toekomt.

Van beleidsmatig gebruik is sprake wanneer de overheid het "insrument" overeenkomst gebruikt om overheidsbeleid te realiseren. Twee types: Beleidsovereenkomsten en bevoegdhedenovereenkomsten.

Beleidsovereenkomsten
Het bestuur gebruikt de overeenkomst om een bepaald beleid te verwezenlijken, maar zonder dat daarbij wordt gecontracteerd over bevoegdheden.

Bevoegdhedenovereenkomst
Een overheidsrechtspersoon contracteert privaatrechtelijk over het gebruik van een publiekrechtelijke bevoegdheid van één van zijn organen. (Landsmeer-arrest)

Eigendomsrechten
De overheid mag haar eigendom in beginsel gebruiken zoals alle andere eigenaren.

Acties uit onrechtmatige daad
Overheden kunnen het privaatrecht gebruiken als handhavingsmiddel. Dat is echter door uitbreiding van het bestuursrechtelijke handhavingsrecht niet meer nodig. © 2008 - 2010 Royale, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 13-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Royale is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Bestuursrecht: toedeling van bevoegdheden: Het leerstuk van de toedeling van bevoegdheden speelt in het bestuursrecht een grote rol. Om de belasting van een orgaan te verminderen, wordt er vaak gekozen voor…
• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht hoofdstuk 3: Hier een beknopte en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 3 van het boek Hoofzaken van het bestuursrecht van Prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels.
• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht Hoofdstuk 2: Omdat het boek 'Michiels, Hoofdzaken van het bestuursrecht' wat tijd nodig heeft om door te komen, vind u hier een korte samenvatting van het boek, in…
• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht Hoofdstuk 6: Omdat het boek 'Michiels, Hoofdzaken van het bestuursrecht' wat tijd nodig heeft om door te komen, vind u hier een korte samenvatting van het boek, in…
• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht Hoofdstuk 7: Omdat het boek 'Michiels, Hoofdzaken van het bestuursrecht' wat tijd nodig heeft om door te komen, vind u hier een korte samenvatting van het boek, in…

Bronnen en/of referenties

• Prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht (3e druk), Kluwer