Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht Hoofdstuk 2

Omdat het boek 'Michiels, Hoofdzaken van het bestuursrecht' wat tijd nodig heeft om door te komen, vind u hier een korte samenvatting van het boek, in hoofdstukken opgedeeld. Onderdeel: Hoofdstuk 2

4 fundamentele eisen aan de rechtsstaat

• wetmatigheid van bestuur
• rechterlijke controle
• evenwicht tussen de verschillende machten
• eerbiediging van grondrechten

Legaliteitsbeginsel

Bestuurlijk legaliteitsbeginsel: het bestuur heeft een wettelijke grondslag nodig voor zijn handelen en moet ook conform de wet handelen.
De vraag is hier of dit beginsel geldt voor ál het overheidsoptreden, of alleen voor dat handelen dat beperkend voor de burger is. Moet er voor begunstigend optreden, zoals het verlenen van een subsidie, ook een wettelijke grondslag bestaan? De voorwaarden van een subsidie zijn namelijk vaak weer beperkend voor de burger. Omdat begunstigende maatregelen vaak ook verplichtingen met zich mee brengen, geldt het legaliteitsbeginsel ook daarvoor.

Specialiteitsbeginsel

Bestuurlijk specialiteitsbeginsel: Bij de uitvoering van een wettelijke regeling mag het bestuur slechts die belangen behartigen waarvoor de regeling in het leven is geroepen.

Horizontaal gelede normstelling

Het bestuursrecht kent vele wetten en regelingen die normen bevatten. Dat normenstelsel is in een hiërarchie opgebouwd, mochten ze met elkaar in strijd zijn dan gaat een hogere norm vóór een lagere. De volgorde is:

• Verdragen/Secundair verdragsrecht
• Statuut
• Grondwet
• Wetten in formele zin
• Koninklijke Besluiten die regels bevatten (amvb’s)
• Ministeriële regelingen (verordeningen)
• Provinciale regelingen
• Gemeentelijke verordeningen en waterschapsverordeningen
• Beleidsregels (regels die bestuursorganen voor zichzelf opstellen, niet-wettelijk)
• Vergunningvoorschriften

Verticaal gelede normstelling

Omdat burgers in veel situaties met verschillende niveaus tegelijk te maken krijgen, spreken we ook wel van een (verticaal) gelede normstelling. Dit kan zich ook horizontaal uitwerken als ze met verschillende delen van het bestuursrecht tegelijk te maken krijgen (specialiteitsbeginsel).

Doelstellingen van de Awb

• Meer eenheid in de bestuursrechtelijke wetgeving
• Systematiseren en vereenvoudigen van bestuursrechtelijke wetgeving
• In de wet normen vastleggen die in de rechtspraak zijn ontwikkeld
• Treffen van voorzieningen die naar hun aard een algemene regeling behoeven

Soorten recht

Niet al het bestuursrecht is opgenomen in de Awb. Er staat natuurlijk nog veel meer in andere wetten. Maar hoe verhoudt de Awb zich dan tot andere wetgeving?

• Dwingend recht (bijv. art. 6:7 Awb). Afwijking in lagere wetgeving is niet toegestaan, afwijking in formele wetten moet zoveel mogelijk worden beperkt (NB. De Awb heeft géén voorrang op andere bijzondere wetten, sterker nog, in geval van conflict gaat de bijzondere wet voor. Natuurlijk worden deze conflicten zoveel mogelijk vermeden).
• Regelend recht (bijv. art. 4:1 Awb). De Awb formuleert de hoofdregel, maar staat afwijking in lagere wetgeving ook uitdrukkelijk toe.
• Aanvullend recht (bijv. 3:6 Awb). De regel is in beginsel in andere wetgeving te vinden, slechts als er in de betreffende regel niets staat, geldt de bepaling in de Awb.
• Facultatief recht (bijv. 3:10 Awb). Andere (lagere) wetgevers en bestuursorganen hebben de bevoegdheid om de bepaling uit de Awb toe te passen, maar dat hoeft niet.

Het begrip besluit

Besluit = een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling:

• Beslissing. Wilsverklaring met een definitief karakter.
• Schriftelijk. Uit bewijstechnisch oogpunt moet het op schrift zijn gezet.
• Bestuursorgaan. In de zin van art. 1:1 Awb.
• Rechtshandeling. Handeling gericht op enig rechtsgevolg (bevoegdheid nemen of ontnemen of plicht opleggen of ongedaan maken).
• Publiekrechtelijk. Bij of krachtens wet in formele zin, exclusief aan een bestuursorgaan de bevoegdheid is verleend.

Uitzonderingen: sommige subsidies, terugvordering van uitkeringen en buitenwettelijk toekennen van schadevergoedingen.

Soorten handelingen

[LISTFeitelijke handelingen zonder rechtsgevolg
Feitelijke handelingen met niet-beoogd rechtsgevolg
Rechtshandelingen

Strategisch besluitbegrip

Strategisch besluitbegrip = het begrip besluit wordt af en toe ruim uitgelegd, als de bestuursrechter (vs. burgerlijke rechter) vindt dat hij in casu de bevoegde rechter zou moeten zijn (in geval van ‘twijfel’). Dit komt omdat de bestuursrechter slechts over besluiten mag oordelen.

Openbaarheid van bestuur

Van belang voor een democratie is openbaarheid van bestuur (verdragen, wettelijke regelingen en beleidsregels, vergaderingen en informatie). Er bestaan regels voor bekendmaking van de eerste 3 voorbeelden (Bekendmakingswet).
De Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) legt bestuurorganen de plicht tot bekendmaking aan burgers op, zowel op (specifiek!) verzoek (art. 3 t/m 7) als uit eigen beweging (art. 8 en 9). Omdat er geen juridische sanctie op het overtreden staat is dit juridisch niet erg relevant.

Weigeringsgronden

Er bestaan ook weigeringsgronden (art. 10): absoluut (verzoek moet geweigerd worden, i.v.m. bijv. veiligheid van de Staat) en relatief (verzoek kan geweigerd worden, op basis van belangenafweging). © 2008 - 2009 Iloontjevde, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 11-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Iloontjevde is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht hoofdstuk 3: Hier een beknopte en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 3 van het boek Hoofzaken van het bestuursrecht van Prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels.
• Rechten studeren aan de UvA: Studeren in de wereldstad Amsterdam, vlakbij de Kalverstraat. De Faculteit der Rechtsgeleerdheid (rechten) van de Universiteit van Amsterdam is op een ideale plek gelegen in het…
• Faculteit als wiskundig begrip: De faculteit, vaak gekend onder de Engelse term factorial of de Franse factorielle, is een wiskundige functie met een groot aantal toepassingen.
• Masters & universiteiten (rechten): In het derde jaar staat de student voor een grote keuze: welke richting ga ik op? Het is dit moment dat cruciaal is in het leven: specialiseer ik in strafrecht of kies ik…
• Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht hoofdstuk 5: Hier een beknopte en overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 5 van het boek Hoofzaken van het bestuursrecht van Prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels.

Bronnen en/of referenties

• Prof.mr.drs. F.C.M.A. Michiels - Hoofdzaken van het bestuursrecht (vierde druk) Kluwer, 2006