Recensie: José Saramango - Het verzuim van de dood

Is de 14de roman van de hand van de Portugese Nobelprijswinnaar voor literatuur uit 1998 José Saramago. (16-11-1922 -) Deze schrijver is niet de gemakkelijkste schrijver. Snel lezen is hier niet aan de orde. Elk woord staat welafgemeten op zijn correcte plaatst, maar de constructies maken het onmogelijk te lezen zonder de woorden te proeven. Het is even wennen. Maar even doorbijten en dan raak je in het ritme van zijn zinconstructies en wordt als het ware meegezogen in Het verhaal.

Witregels zijn niet het sterkste punt van deze auteur. Enkele hoofdletters geven aan dat er een personage wissel is, dialogen worden losdoor geschreven, alinea’s betrekken soms gehele bladzijden. De bladzijden zijn compacte tekstblokken die uitnodigen tot verplicht aandachtig zijn. Deze woorden zullen niet zomaar even op een spreekwoordelijk rappeke geconsumeerd worden, lijkt hij te willen aangeven. En zo is het ook. Het kenmerkt natuurlijk wel de typerende stijl van Saramango zelf. De meester in het verzinnen van verhaallijnen die getuigen van een enorm gevoel voor creativiteit, unieke onderwerpen,…

Inhoud:

Oudejaarsavond van een onbepaald jaar in een verder onbepaalde stad. En de volgende dag ging er niemand dood. Volledig in strijd met de wetten van leven. Eerst heerst er een algemene hilariteit, opluchting, maar al vlug komt men tot het besef dat dit geven eerder schrijnend te noemen is dan gelukzalig. Dat niemand sterft lijkt enkel leuk. Mensen in een doodstrijd verwikkelt blijven hun laatste adem hernemen, begrafenisondernemers gaan failliet, levensverzekeringen kunnen niet geïnd worden, een tekort aan bedden in verpleeg- en bejaardentehuizen dringt zich op,… Diezelfde bedden zullen ook nooit meer leeg komen want de mensen sterven niet, zelfs als ze al met een been in het graf staan. Dit brengt erg pijnlijke en prangende problemen met zich mee. De evolutie wordt als het ware op een stop gezet. Overbevolking dringt zich op, evenals een panische angst.

Een historisch besef van een ‘would-be’ situatie wordt omgezet in een hilarisch verhaal dat zoals altijd de pijnlijke menselijke kantjes blootlegt op een manier zoals enkel Saramango dat kan. Een verhaal over het verzuim van de macht van de dood en alle verzuchtingen en kwetsbare gevolgen van dien. De mensheid probeert zich ten langen leste aan te passen aan deze nieuwe situatie, die natuurlijk doorheen de verhaallijn doorspekt blijft van een rode draad vol humor en een ironisch ondertoontje.

Met geregelde tijdstippen komt de auteur zelf ter verduidelijking in de verhaallijn om zijn visie op de verhaallijn ter verduidelijken op zijn typische manier. Deze manier van beschrijvend vertellen tergt de lezer door hem uit zijn sfeer rukken en zorgt ervoor dat het geheel een documentaristische manier van lezen wordt. Hoewel net deze manier van werken het geheel leuk maakt. Hoewel bedoeld om afstand te scheppen tussen de verhaallijn en de lezer werkt het net confronterend.

De dood, de alom gekende aanwezigheid die we liever afwezig zien behalve…. Krijgt een gezicht in dit boek, meer nog, de dood is een vrouw. Een vrouw die een nieuwe weg inslaat en via de nationale omroep haar nieuwe werkwijze verklaart. Vanaf dan zal iedereen een week voor zijn sterfdag een brief krijgen waarin zijn dood wordt aangekondigt.
Hierbij wandelt Saramango op wankel water, een delicaat onderwerp dat vele pistes kan benaderen en tegelijkertijd heikele gevoelens en emoties kan opwekken.

Gelukkig blijft de mens een mens, en zal die yte vuur en te zwaard trachten de dood te omzeilen. In dit geval onder de vorm van een organisatie die zichzelf ‘de maphia’ gedoopt heeft en die alle maatschappelijke dogma’s in ere wil houden en mensen over de landsgrenzen heen gaat smokkelen. Want over de landsgrenzen wordt er wel nog gestorven. Deze interventie zorgt natuurlijk voor meer dan een hilarische opstoot die de lezer zelf mag beleven.

Al met al een erg aangenaam boek met de vaste eigenschapformuleringen van deze auteur die hem zo eigen zijn. Aankaarten van maatschappelijke dilemma’s en de nodige ironische ondertoon zorgen ervoor dat men blijft verder lezen, hoewel het niet vlot leest door de zinsconstructies en de opbouw. Maar ook dat legt men graag terzijde eens men in de verhaallijn gezogen wordt. 1 troost, maar hoe verder men vordert hoe leuker het wordt maar de grote bulderlachbuien die aangekondigd worden op de achterflap blijven wel achterwege.

Leuk weetje

Net als Hitchcock en de auteur van de engelse detective Morse, duikt Saramango zelf in AL zijn boeken eenmaal zelf op.

Andere romans van de hand van deze auteur : (een greep)

• Memoriaal van het klooster, 1982: Nederlandse vertaling De Arbeiderspers, Amsterdam, 1990; in 1998 heruitgegeven bij Meulenhoff.
• Het jaar van de dood van Ricardo Reis- 1984: Meulenhoff, Amsterdam1999- (oorspronkelijke titel: El Ano de la Muerte de Ricardo Reis)
• Het stenen vlot, 1986:Nederlands in 2002: (oorspronkelijke titel A jangada de pedra : romance. - Lisboa
• Het beleg van Lissabon 1989: De Arbeiderspers, Amsterdam , 1996 (oorspronkelijke titel: História do Cerco de Lisboa : romance. - Lisboa : Caminho, 1989. - (O campo da palavra))
• Het evangelie volgens Jezus Christus, 1991: De Arbeiderspers, Amsterdam, 1993; in1998 heruitgegeven bij Meulenhoff. (oorspronkelijke titel: O evangelho segundo Jesus Cristo : romance. - Lisboa : Caminho, 1991)
• De stad der blinden Meulenhoff, 1998: Amsterdam, (oorspronkelijke titel: van Ensaio sobre a Cegueira. - Lisboa : Caminho, 1995)
• Alle Namen1997
• Het schijnbestaan 2001: (oorspronkelijke titel: A caverna. - Lisboa : Caminho, cop. 2000)
• Caminho, 1986)
• De man in duplo 2003 :(oorspronkelijke titel :O homem duplicado. - Lisboa : Caminho, 2002)
• In 1993 begint Saramago met een jaarlijks verschijnend dagboek,getiteld:
• Lanzaroteschriften, waarvan vijf delen zijn verschenen.
• De stad der zienden: 2003: Oorspronkelijke titel : Ensaio sobre a Lucidez
• Het verzuim van de dood 2005: Oorspronkelijke titel (14de roman): As intermitências da morte

Andere besprekingen van deze auteur:

De stad der blinden

Links:

José Saramango Bibliographie:
José Saramago bij "Books & Writers"
José Saramago homepage © 2007 - 2010 Salu, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 23-01-2007, laatst gewijzigd op 01-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Recensie: José Saramango - De stad der blinden: Een van de dertig werken van deze Nobelprijswinnaar uit 1998, dat aanzien wordt als een van zijn meest toegankelijke boeken. Witregels zijn niet het sterktste…
• Jos Brink: Rouw op je dak: Jos Brink (1942- 2007) heeft een boekje geschreven en dat heet ‘Rouw op je dak’ . Jos Brink, die TV presentator en predikant was,merkte op dat niet de lengte van de liefde telt maa…
• Kenmerken van een Recensie: Het schrijven van een recensie is vereist op bijna alle middelbare scholen. Bij het vak Nederlands wordt hier vaak veel aandacht aan besteed. Toch is het na de uitleg nog niet voo…
• Vlaamse componisten: Jos Lerinckx: Jozef Philip Antoine Lerinckx werk geboren in 1920 in Halle. Vanaf de leeftijd van 8 jaar volgde Jos Lerinckx notenleer. Van 1934 tot 1938 studeerde Lerinckx in Mechelen aa…
• CD recensie: Sultans Of Swing - Dire Straits: Sultans Of Swing is het tweede compilatie-album van Dire Straits uit 1998. Het is tien jaar na Money For Nothing uitgebracht. Voor een gedeelte overlappen de num…