Recensie: José Saramango - De stad der blinden

Een van de dertig werken van deze Nobelprijswinnaar uit 1998, dat aanzien wordt als een van zijn meest toegankelijke boeken. Witregels zijn niet het sterktste punt van deze auteur. Enkele hoofdletters geven aan dat er een personage wissel is, dialogen worden losdoor geschreven, alinea’s betrekken soms gehele bladzijden. De bladzijden zijn compacte tekstblokken die uitnodigen tot verplicht aandachtig zijn.

'Deze woorden zullen niet zomaar even op een spreekwoordelijk rappeke geconsumeerd worden.'lijkt hij te willen aangeven. En zo is het ook. Het kenmerkt natuurlijk wel de typerende stijl van Saramango zelf.

De stad der blinden, is een roman van de hand van de Portugese Nobelprijswinnaar van 1998 José Saramago. (16-11-1922 -)

Iets over de auteur

Deze schrijver is niet de gemakkelijkste schrijver. Snel lezen is hier niet aan de orde. Elk woord staat welafgemeten op zijn correcte plaatst, maar de constructies maken het onmogelijk te lezen zonder de woorden te proeven. Het is even wennen. Maar even doorbijten en dan raak je in het ritme van zijn zonconstructies en wordt als het ware meegezogen in Het verhaal. In de stad der blinden leef je intens mee met de enorme tristesse van de hoofdpersonages. Hun leven is soms zo troosteloos dat je meermaals geneigd bent het boek aan kant te leggen enerzijds, maar anderzijds wil je wel weten hoe het nu eigenlijk gaat aflopen. Saramango bevestigd hier nogmaals zijn unieke manier van weergeven. Enkel hij weet waarom hij de dingen beschrijft zoals hij ze beschrijft en net dat is wat zijn stijl zo intrigerend maakt. Dat en het feit dat hij er steeds in slaagt verschrikkelijk unieke verhaalonderwerpen te bedenken, van het slag dat een mens denkt: ‘Tjee, waarom kan ik zo iets niet verzinnen,’. Net zoals zijn ‘Het verzuim van de dood’, dat had hetzelfde effect op mij.

Wanneer je eenmaal in de verhaallijnen van ‘de stad der blinden’ verzeilt raakt, voel je haast de verstikkende sfeer uit het boek op je schouders vallen. De bladzijden draaien soms vermoeid, niettegenstaande de wil om verder te lezen steeds nadrukkelijk blijft. De stad der blinden is een mengeling van magisch realisme en maatschappijkritiek. Heel intrigerend. Eens je dit beseft werken de woorden nog magnetische dan tevoor.

Inhoud:

Een mysterieuze ziekte steekt de kop op in een stad. Zonder enige aanleiding worden mensen van de ene moment op de andere blind. Buiten het feit dat deze kwaal erg besmettelijk blijkt te zijn en de amok die dit meebrengt worden de getroffen patiënten onder quarantaine gebracht in een oud en afgedankt gekkenhuis. De epidemische blindheid en de gevolgen langs intermenselijke kant en gedragspatronen staan vanf dan centraal in dit verhaal. Deze collectieve blindheid leidt tot de meest bizarre situaties en wantoestanden, temeer daar bewakers en patiënten hun boekjes meermaals te buiten gaan. Al deze belevenissen worden detaillistisch weergegeven op een manier dat enkel Saramango dat kan. Er is verval van maatschappijpijlers, morele verloedering, naastenliefde, ….

Slechts 1 persoon, een vrouw, blijkt om de ene of andere kerieuze reden resistent te zijn tegen deze kwaal. Zij wil haar medemensen helpen, maar doordat zij de enige is die alles kan zien, is zij ook de enige die met eigen ogen aanschouwt en beseft tot welke immorele situaties deze ziekte de mensen aanzet.

Dit is geen boek dat je gaat lezen als je jezelf even niet goed in je vel voelt. De ellende die beschreven wordt zet eerder aan tot depressieve neigingen wanneer je de verhaallijn even naar werkelijkheid wilt omzetten. Tijdens en na het lezen blijft dit gevoel hagen, en de ‘waarom’ vraag dringt zich meermaals op. Men vraagt zich af of dit het eigenlijke doel was van dit verhaal, de mens aanzetten tot nadenken over wat er zou kunnen gebeuren wanneer mensen zich moeten beredderen zonder enig overkoepelend controle orgaan dat de zeden in regels giet. Het moment je dit beseft weet je dat enkele prangende maatschappijkritische vragen zich opdringen. Dit boek zet dus aan tot filosoferend gedrag omtrent de menselijke natuur in zijn kwetsbaarste kantjes. Dit boek is vernuftig zoals alle teksten van deze schrijver. Men raakt geroerd, ontroert, ontreddert, geëmotioneerd, warrig, filosofisch, geïntrigeerd, gefascineerd, ongezond, zemerig, geschokt, weerspannig, triestig, vergruwt, blij, poëtisch, getroost,… door de boeiende manier van vertellen. Je blijft niet echt met een goed gevoel zitten, moet soms een glimlach onderdrukken, maar ook een braakneiging. Het is de kunst van vertellen, met steeds de rode draad…waarom. Een beklemmend gevoel overmeestert en de weinige leestekens verplichten je extra aandachtig te zijn, om het juiste gewicht van de woorden te proeven?

Een van de meest aangrijpendste delen gaat over een jongetje dat zijn moeder kwijtraakt. Een van de weerzinwekkendste passages daar waar vrouwen vernedert werden, een van de ontroerendste over een straathondje die tranen likt, …

De noodzaak van de blindmakende kwaal wordt nergens verduidelijkt, ook niet in de plot van het verhaal. Der verhaallijn is geopend, een suggestieve weergave is weergegeven door de auteur en de rest is aan de lezer. Dit verhaal verduidelijkt de menselijkste geest in verschillende aspecten. Zowel naastenliefde als morele verloedering, maar weergegeven op zo een manier dat je het boek niet kan wegleggen, ook al zou je willen. Je raakt in de ban door de krochten van de menselijke geest, zoals op de achterflap weergeven staat. Enkel veel waaroms spoken door je hoofd naarmate je verder en verder leest over het ‘waarom net nu zo weergeven’.

Een van de grootse mysteries in dit boek is dat geen enkel personage een naam draagt. Mensen worden aangeduid met het ‘het meisje met de bril, het jongetje dat scheel kijkt, de vrouw van de oogarts,…, zelfs de hond heeft geen naam.

Leuk weetje

Net als Hitchcock en de auteur van de engelse detective Morse, duikt Saramango zelf in AL zijn boeken eenmaal zelf op.

Andere romans van de hand van deze auteur

(een greep)

• 1982: Memoriaal van het klooster, Nederlandse vertaling De Arbeiderspers, Amsterdam, 1990; in 1998 heruitgegeven bij Meulenhoff.
• 1984: Het jaar van de dood van Ricardo Reis Meulenhoff, Amsterdam1999- (oorspronkelijke titel: El Ano de la Muerte de Ricardo Reis)
• 1986: Het stenen vlot, Nederlands in 2002: (oorspronkelijke titel A jangada de pedra : romance. - Lisboa
• 1989: Het beleg van Lissabon De Arbeiderspers, Amsterdam , 1996 (oorspronkelijke titel: História do Cerco de Lisboa : romance. - Lisboa : Caminho, 1989. - (O campo da palavra))
• 1991: Het evangelie volgens Jezus Christus, De Arbeiderspers, Amsterdam, 1993; in 1998 heruitgegeven bij Meulenhoff. (oorspronkelijke titel: O evangelho segundo Jesus Cristo : romance. - Lisboa : Caminho, 1991)
• 1998: De stad der blinden- Meulenhoff, Amsterdam, (oorspronkelijke titel: van Ensaio sobre a Cegueira. - Lisboa : Caminho, 1995)
• 1997: Alle Namen
• 2001: Het schijnbestaan (oorspronkelijke titel: A caverna. - Lisboa : Caminho, cop. 2000)
• Caminho, 1986)
• 2003 :De man in duplo (oorspronkelijke titel :O homem duplicado. - Lisboa : Caminho, 2002)
• In 1993 begint Saramago met een jaarlijks verschijnend dagboek,getiteld:
• Lanzaroteschriften, waarvan vijf delen zijn verschenen.
• 2003: De stad der zienden: Oorspronkelijke titel : Ensaio sobre a Lucidez
• 2005: Het verzuim van de dood : Oorspronkelijke titel : As intermitências da morte

Andere bespreking van deze auteur

Jose Saramango, Het verzuim van de dood

Links

José Saramago homepage (engels)
José Saramago bij "Books & Writers"
José Saramango Bibliographie © 2007 - 2010 Salu, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 22-01-2007, laatst gewijzigd op 01-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Recensie: José Saramango - Het verzuim van de dood: Is de 14de roman van de hand van de Portugese Nobelprijswinnaar voor literatuur uit 1998 José Saramago. (16-11-1922 -) Deze schrijver is niet de gemakkelij…
• Hoe dromen blinden?: Omdat ik me altijd heb geïntereseerd in het verschijnsel 'dromen' was ik heel benieuwd hoe blinde mensen dromen. na veel speurwerk op internet en in boeken ben ik er achter gekomen of bl…
• Kenmerken van een Recensie: Het schrijven van een recensie is vereist op bijna alle middelbare scholen. Bij het vak Nederlands wordt hier vaak veel aandacht aan besteed. Toch is het na de uitleg nog niet voo…
• Bankieren voor blinden en slechtzienden: Bankieren voor blinden en slechtzienden. In Nederland zijn er ruim 350.000 mensen met een gezichtsbeperking, waarvan er 40.000 helemaal blind zijn. Ook voor hen is nu…
• Vlaamse componisten: Jos Lerinckx: Jozef Philip Antoine Lerinckx werk geboren in 1920 in Halle. Vanaf de leeftijd van 8 jaar volgde Jos Lerinckx notenleer. Van 1934 tot 1938 studeerde Lerinckx in Mechelen aa…