InfoNu.nl > Educatie en School > Samenvattingen > Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 1

Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 1

Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 1 Een samenvatting geschiedenis van het examenkatern "de koloniale relatie tussen Nederland en Nederlands-Indië" voor VWO. Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 1, waarin de oprichting van de VOC besproken wordt en hoe Indonesië een Nederlandse kolonie werd. 1500-1800: Europese expansie en de VOC

De VOC vestigt zich in Indonesië

Nederlanders gaan deelnemen aan de handel op Azië
Van oudsher was er in Azië al veel handel. Via het Middellanse-Zeegebied bereikten producten (zoals specerijen) ook Europa. Deze specerijen waren schaars en duur.
In de 16e eeuw beginnen de Portugezen met schepen via Afrika handel te drijven met Azië, soms met toestemming van de lokale vorsten, soms met geweld.
Na verloop van tijd kregen ze concurrentie van de Nederlanders, Britten en Fransen, omdat de handel in specerijen zeer lucratief was.

De eerste expeditie van Nederlanders naar de specerij-eilanden
Om de Portugezen te ontwijken probeerden Nederlanders eerst via het noorden een weg te vinden. Deze pogingen mislukten jammerlijk. In 1595 vond de eerste expeditie via de 'Portugese route' plaats. Deze was slecht georganiseerd en liep ook niet goed af, maar de Nederlanders hadden wel de zeeweg naar Indonesië ontdekt.

De gevolgen van de eerste expeditie
Na 1597 werden allerlei expedities ondernomen door voorcompagniën, tijdelijke ondernemingen uit Zeeland en Amsterdam. De inkoopprijzen in Azië stegen en de winsten in Europa daalden door de felle concurrentie.

De oprichting van de VOC
De VOC is opgericht in 1602. Alle voorcompagnieën werden er in opgenomen. De VOC kreeg een handelsoctrooi en nog vele andere bevoegdheden:
  • Ze mochten zelfstandig verdragen sluiten met Aziatische vorsten
  • Ze mochten zelfstandig oorlog voeren in Azië
  • Ze mochten in Azië forten bouwen
Deze bevoegdheden kregen ze vooral omdat Nederland in oorlog was met Spanje (en dus ook met Portugal).

Het hoofdkwartier van de VOC wordt verplaats naar Java
Eerst zat het hoofdkwartier op de Molukken, maar in 1619 verplaatst Jan Pieterszoon Coen het naar Jacatra (Batavia) op Java, omdat dit meer centraal ligt. Het verplaatsen was geen eenvoudige zaak, omdat de VOC in die tijd nog niet zoveel macht had op Java.

De VOC gaat het in de 17e eeuw voor de wind

De VOC boekt economisch gezien goede resultaten
Rond 1625 was de VOC de grootste handelsonderneming ter wereld. Tussen 1621 en 1670 hadden ze vrijwel een wereldmonopolie op de specerijenhandel.
Dit kwam omdat ze toegang hadden verworven tot de specerijgebieden op de Molukken en pepergebieden in Bantam en Atjeh. Ook verjaagden ze de Britten en Portugezen uit het oostelijk deel van de archipel.

De VOC breidt haar handel en haar macht uit
Op veel verschillende plaatsen in de archipel plaatsten ze factorijen. Ze gingen zich ook bezig houden met inter-Aziatische handel, omdat dit belangrijk was voor ruilhandel. In de 17e eeuw concentreert de macht van de VOC zich op de Molukken, vanwege het kruidnagelmonopolie. In de 18e eeuw verschuift de macht naar Java, vanwege de koffie en de suiker.

In de 18e eeuw treedt verval in

Oorzaken van het verval
  • Corruptie: het personeel dreef ook voor eigen rekening handel, terwijl dat eigenlijk verboden was
  • Gebrek aan kapitaal: de kosten in Azië waren flink gestegen
  • Toenemende concurrentie van Engeland: East India Company kon thee sneller op de markt brengen en had het monopolie op katoenen stoffen

De ondergang van de VOC
In het laatste kwart van de 18e eeuw waren er discussies tussen de patriotten en de prinsgezinden.
Patriotten waren aanhangers van de Verlichting en hadden kritiek op het bestuur van de VOC.
Zij waren tegen de grote macht van de stadhouder, tegen de regentenoligarchie, tegen het feodalisme en voor een grotere democratisering.
De patriotten vonden dat de VOC moest worden opgeheven, maar dat het monopolie moest blijven bestaan. Handel moest bereikbaar zijn voor grotere groepen burgers.
Op 1 januari 1800 werd de VOC opgeheven door de staat vanwege een grote schuld

Politieke en economische contacten met Indonesiërs

De VOC wilde zoveel mogelijk monopolies hebben.

Op de Molukken wordt vooral met geweld het monopolie verworven
De VOC kreeg een monopolie op de handel in kruidnagelen, nootmuskaat en foelie.
Oorzaken hiervoor waren dat deze specerijen alleen op de Molukken voorkwamen. Omdat de Molukken vrij klein waren kon de VOC makkelijk haar macht overal doen gelden.
In 1621 ging er een strafexpeditie o.l.v. Jan Pieterszoon Coen naar de Banda-eilanden omdat daar smokkelhandel plaatsvond. De bevolkig werd vermoord, als slaaf verkocht of vluchtte. Nootmuskaatbomen werden omgehakt.
De VOC kon geen pepermonopolie krijgen.

Elders in de archipel vooral politieke en economische bondgenootschappen
Vorsten waren vaak bereid om contracten met de VOC af te sluiten, omdat deze een sterke bondgenoot vormden. De rijken van de vorsten waren niet stabiel. De binnenlandse structuur was feodaal en de vorst was afhankelijk van de steun van lokale machthebbers.
Van de VOC vergde deze politiek voortdurend politieke en militaire inspanningen.
Voor de lokale bevolking was het soms ook nadelig, omdat de vorsten hen soms dwongen leveringen te maken aan de VOC.

De handelsverdragen worden een bron van conflicten
De VOC sloot vooral om economische redenen verdragen, de vorsten om politieke redenen. De VOC zag verdragen als voor onbepaalde tijd gesloten, terwijl vorsten ze als tijdelijk zagen. De VOC gebruikte geweld om naleving af te dwingen bij de vorsten.

Culturele contacten blijven oppervlakkig

Weinig culturele contacten tussen Europeanen en Indonesiërs
]De Europeanen werden door de bevolking geaccepteerd als handelaars. Grote delen van de bevolking kwamen nooit in aanraking met de VOC, ook niet in de plaatsen waar de VOC wel aanwezig was.
Oorzaken hiervoor waren:
  • De VOC bemoeide zich niet met het bestuur
  • De leveringen van producten liepen via vorsten
Zelfs de vorsten werden maar weinig beïnvloed door de Europese cultuur.
Ook op religieus gebied was er weinig beïnvloeding. Alleen de Molukken werden in de 16e en 17e eeuw gekerstend, de rest werd met rust gelaten om onrust onder islamitische geestelijken te voorkomen.
Op handelsposten ontstond wel een gemengde samenleving, mede door het concubinaat. Er ontstond een Indo-Europese mengcultuur.
© 2008 - 2014 Ridepi, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op . Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Verzamelen: kopen en verkopen van oude koloniale muntenEr zijn veel mensen die oude koloniale munten verzamelen. Er is goed geld mee te verdienen. Nederland heeft een rijke ko…
Boekrecensie: Oeroeg  Hella S. Haasse (Nederland leest)Boekrecensie: Oeroeg Hella S. Haasse (Nederland leest)In 2009 gaf 'Nederland leest' (Stichting CPNB) het boekenweekgeschenk uit 1948, Oeroeg van Hella S. Haasse, nogmaals uit…
Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 5Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 5Een samenvatting geschiedenis van het examenkatern "de koloniale relatie tussen Nederland en Nederlands-Indië" voor VWO.…
Eindexamen 2014: het complete overzichtEindexamen 2014: het complete overzichtIn mei 2014 vinden landelijk de staatsexamens voor het voortgezet onderwijs plaats. Per niveau zijn de data en tijden va…
Dynamiek en stagnatie in de Republiek: economische neergangDynamiek en stagnatie in de Republiek: economische neergangIn dit artikel wordt het vierde en laatste deel uit de eindexamenreeks 'dynamiek en stagnatie in de Republiek' besproken…
Bronnen en referenties
  • De koloniale relatie tussen Nederland en Nederlands-Indië, examenkatern VWO, 2006, Uitgeverij NijghVersluys ISBN: 978 90 425 3296 0 / NUR 132

Reageer op het artikel "Samenvatting Geschiedenis examenkatern VWO hoofdstuk 1"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Ridepi
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Samenvattingen
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!