Rassenconflict in Wide Sargasso Sea: Antoinette of Bertha?

“It is the story of Antoinette Cosway, a white girl who grows up in the Caribbean, has a disastrous arranged marriage, and goes mad, imprisoned in an English country house.” (1) De introductie voorafgaande aan het verhaal Wide Sea Sargasso door Hilary Jenkins geeft deze korte samenvatting van het verhaal.

Het verhaal gaat over Antoinette Cosway, een blank meisje dat opgegroeid is in het Caribische gebied. In de koloniale tijd speelden ras en kleur een bepalende rol in de samenleving. De gekleurde mensen waren ondergeschikt aan de blanken mensen. Maar er was ook een tussencategorie: mensen van gemengd bloed, ofwel creolen. Creolen waren/zijn mensen die niet gemakkelijk in één herkenbare categorie (blank of niet-blank) ingedeeld konden/kunnen worden, mensen zoals Antoinette Cosway. Vanwege het feit dat Antoinette Cosway een creool was, werd ze gereduceerd tot iemand zonder zelfbeschikking. Als creool zijnde hoorde Antoinette noch bij de Caraïben noch bij het blanke Groot-Brittannië. Zo kom ik op de volgende vraag: Hoe bepalen vanuit een historisch opzicht gezien ‘ras en kleur’ de identiteit en het lot van Antoinette in Wide Sargasso Sea?

Geschiedenis en rassenconflict

Jean Rhys’ roman Wide Sargasso Sea speelt zich rond de eerste jaren na afschaffing van de slavernij in Jamaica. De afschaffing van de slavernij zou een gelijkheid tussen het Caraïbische ras en het Engelse ras moeten betekenen, maar het tegenovergestelde was het resultaat. “Although the Emancipation Act has freed the slaves by the time of Antoinette’s childhood, compensation has not been granted to the island’s black population, breeding hostility and resentment between servants and their white employers. Annette, Antoinette’s mother, is particularly attuned to the animosity that colors many employer-employee interactions.” (2) Hieruit blijkt dat Antoinette opgroeide in de tijd dat de slavernij was afgeschaft. Aan de hand hiervan zal ik eerst een schets geven van de situatie van Antoinette’s jeugd.

In Jamaica waren veel blanken, blanken met geld. Maar na de afschaffing van de slavernij veranderde de status van de ex-slavenhouders. Zij werden niet meer gezien als blanke mensen met geld maar als blanke negers, ofwel creolen. En dan kan je nog beter een zwarte neger zijn dan een blanke neger. Antoinette behoorde tot deze groep, zij was de dochter van een voormalige slavenhouder. Zij was een creool, een blanke neger. Antoinette hoorde nergens thuis, een blank meisje dat opgroeit in het Caribische gebied. Antoinette had niet één ras, maar zij had er twee. Antoinette worstelde met haar identiteit.
Deze historische gebeurtenissen hadden invloed op Antoinette. Zo wordt in het boek verteld dat Antoinette werd uitgescholden voor witte kakkerlak. “'Did you hear what that girl was singing?' Antoinette said. . . . 'It was a song about a white coackroach. That's me. That's what they call of us who were here before their own people in Africa sold them to the slave traders. And I've heard English women call us white niggers. So between you I often wonder who I am and where is my country and where do I belong and why was I ever born at all.” (1) Ook wordt Antoinette uitgescholden voor witte neger. En als dan haar huis in de brand wordt gestoken groeit het besef dat ze nooit geaccepteerd zal worden door haar moederland steeds meer. "Somebody yelled, 'Look the black Englishman! Look the white nigger!', and then they were all yelling. 'Look the white niggers! Look the damn white niggers!' (1) En de pesterijen van haar vriendinnetje Tia zijn ook een onderdeel van Antoinette’s identiteitscrisis. Als ze zelfs niet geaccepteerd werd door degene waar ze het meeste om geeft dringt het tot Antoinette echt door dat ze nooit geaccepteerd zal worden. Antoinette wist van alle vijandigheid jegens haar familie. Antoinette was eenzaam: “I got used to a solitary life, but my mother still planned and hoped – perhaps she had to hope
every time she passed a looking glass.” (1) Antoinette wilde altijd het zwarte meisje zijn, maar ze werd niet geaccepteerd door de zwarte bevolking. “In other words, however much Antoinette identifies with Tia, she knows that she will always be able fully to cross the racial and cultural lines—signified by the hard surface of the mirros itself—imposed by colonial society.” (3) Antoinette staat tussen twee culturen in: de Caribische (zwarte) cultuur en de Engelse (blanke) cultuur, maar ze hoort niet duidelijk bij één van beide culturen.

Identiteitscrisis

Antoinette heeft een speciale band met Christophine, het is de enige persoon die ze echt vertrouwt. Christophine was een slaaf die bij de familie bleef nadat de slavernij was afgeschaft. Voor Antoinette is Christophine heel belangrijk, ze ziet haar als een soort tweede moeder omdat haar eigen moeder gek is geworden van alle negativiteit rond creolen, wat verergerde na de afschaffing van de slavernij. Christophine is er altijd voor Antoinette, ook wanneer haar moeder sterft als ze ongeveer zestien is. Toch blijft het verschil in ras en kleur tussen Antoinette en Christophine instaan. Hoe dicht ze ook bij elkaar staan, hoeveel ze ook om elkaar geven het rassenverschil blijft een probleem. De opvatting was dat het mengen van bloed een soort duivelse uitwerking had. Zwart met wit was ondenkbaar.

Doordat Antoinette niet duidelijk bij een bepaalde groep hoort gaat ze twijfelen aan zichzelf, aan haar identiteit en aan haar lot. Ze is een blanke vrouw die zich thuis vindt horen bij de zwarte bevolking, het eiland waar ze geboren en getogen is, alleen het probleem is dat ze niet geaccepteerd wordt door de zwarte bevolking. En als Antoinette dan de Brit Mr. Rochester ontmoet worden haar twijfels over waar ze nou bij hoort alleen maar erger. Mr. Rochester verandert Antoinette dan ook in Bertha Mason, de blanke Engelse vrouw die ze eigenlijk niet is. Maar ze is ook niet Antoinette Cosway, de ongeaccepteerde zwarte vrouw. Het is voor Antoinette niet meer duidelijk, ze staat er ergens tussenin. Antoinette beschuldigt Mr. Rochester van Obeah, ze gelooft dat hij haar betoverd heeft en haar daarom de naam Bertha heeft gegeven. Mr. Rochester heeft haar de blanke Engelse vrouw gemaakt die ze in haar hart niet is. Rochester denkt dat ze gewoon een gestoorde creoolse vrouw is. Hieruit blijkt weer dat beide culturen elkaar niet begrijpen. Dat Antoinette niet begrepen wordt en niet geaccepteerd wordt door het volk waar zij zichzelf bij thuis vindt horen maakt haar letterlijk gek.

Antoinette voelt zich dus duidelijk tussen de twee rassen instaan. Het conflict tussen de ‘zwarte negers’ en de ‘blanke negers’ hadden het conflict rond Antoinette’s identiteit indirect tot gevolg. Antoinette’s en Mr. Rochester’s achtergronden botsten met elkaar. Mr. Rochester’s achtergrond was het Victoriaanse Engeland en hij begon Antoinette steeds meer te associëren met Jamaica. Zijn afkeer voor Antoinette’s gedrag maakte hem kwetsbaar voor negativiteit van buitenaf tegenover creolen en over de uitspraak dat Antoinette’s familie gek is. Uiteindelijk maken deze uitspraken dat Mr. Rochester zich tegen zijn vrouw keert.

Status bepaalt het lot

Altijd al werd Antoinette Cosway geconfronteerd met haar voorouders verleden, die uit Engeland kwamen. Voor Antoinette was het de grote vraag waartoe zij behoorde. Antoinette moest als het ware kiezen voor het land waar haar voorouders vandaan kwamen, namelijk Engeland. Of ze moest kiezen voor het land waar zij zelf als klein meisje is opgegroeid, namelijk Jamaica. Als Antoinette trouwt met de Brit Mr. Rochester wordt deze vraag steeds groter. Nu komen niet alleen haar voorouders uit Engeland, maar ook haar man. Ondanks haar identiteitscrisis leeft ze toch naar Jamaica, waar ze geboren en getogen is. Haar vrije en wilde denken en doen komen in conflict met de kille achtergrond van Rochester die afkomstig is uit het Victoriaanse Engeland. Het conflict tussen de twee leidt ertoe dat Rochester erg kwetsbaar wordt voor woorden en meningen van buiten af. Langzaamaan begint hij zelf te geloven in de lelijke woorden over creolen en Antoinette’s familie. Rochester begint te geloven dat Antoinette’s familie gek is, inclusief Antoinette, zijn eigen vrouw. Antoinette’s hart lag altijd al bij haar moederland, het eiland waar ze geboren en getogen is, maar dit was ook het eiland waar ze niet geaccepteerd werd. Het hoofdpersonage van het boek bevindt zich in Sargasso Sea. Dit is de zee die Bertha Mason (de Britse vrouw die ze nooit heeft kunnen zijn) en Antoinette Cosway (het meisje dat geboren en getogen is in Jamaica en er nooit bij hoorde) van elkaar scheidt. Zowel Mr. Rochester als de oorspronkelijke bevolking van Jamaica hebben indirect gezorgd voor de ondergang van Antoinette. Maar direct heeft Antoinette haar ondergang te danken aan zichzelf. Haar onduidelijke status heeft uiteindelijk haar lot bepaald. Haar eigen identiteitscrisis, haar eigen man en de bevolking van Jamaica hebben gezorgd voor de neergang van de vrouw die enkel maar naar geluk zocht. © 2008 - 2010 Suzannekamps, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 20-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Suzannekamps is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Concert at Sea 2008: Zaterdag 28 juni. Concert at sea. Een evenement voor jong en oud wat gevierd wordt op een mooie locatie in Brouwersdam, Zeeland.
• North Sea Jazz Festival 2009: Het grootste indoor Jazz festival ter wereld wordt dit jaar gehouden van van 10 tot en met 12 juli 2009. Het gaat natuurlijk om het North Sea Jazzfestival, de 34ste editie al we…
• North Sea Tall Ships Regatta: De eerste editie van de North Sea Tall Ships Regatta vindt plaats van 10 tot 18 augustus 2010. De race start in het Engelse Hartlepool en eindigt in IJmuiden.
• North Sea Jazzfestival 2008: North Sea Jazzfestival. Een jaarlijks terugkerend festival voor liefhebbers van Jazz, swing, bop, blues, funk en noem maar op.
• Het North Sea Jazz Festival: Het Festival der Festivals komt er weer aan: Het North Sea Jazz! Vrijdag 11 juni is het weer zover en om alvast een beetje voorpret te creëren hier een stuk over het festival.

Bronnen en/of referenties

• (1)Jean Rhys, Wide Sargasso Sea. (Londen: Penguin Books Ltd. 2001 [1966])
• (2) http://www.sparknotes.com/lit/sargasso/themes.html, laatst bezocht op 21 mei 2007
• (3) M.M. Adjarian, Between and beyond boudaries in Wide Sargasso Sea. College Literature: vol.22 (1995) Issue 1