Nectar vwo biologie deel 1 hoofdstuk 5 Seksualiteit

Dit is de samenvatting van Nectar vwo bovenbouw biologie deel 1. Dit boek wordt gebruikt in 4vwo in het voortgezet onderwijs. Hoofdstuk 5: Seksualiteit

Nectar samenvatting boek informatie

• Titel: Nectar vwo bovenbouw biologie deel 1
• Auteur: Bijsterbosch e.a.
• Uitgever: Wolters-Noordhoff
• ISBN: 9789001319205
• Verkrijgbaar bij de reguliere boekwinkels.

.

Bekijk de andere hoofdstukken in de Nectar special.

5.1 Seks is voordeliger

Seksualiteit: het gedrag dat direct of indirect met de paring samenhangt.

Mannetjes zijn van uiterlijk opvallend, maar dat is in het ‘gewone’ leven soms lastig. Lang niet alle nakomelingen blijven leven, en kunnen zich voortplanten. Veel dieren en planten kunnen zich ongeslachtelijk voortplanten, je hebt dan geen voorbereidend seksueel gedrag. Er ontstaat een kloon (= identieke nakomeling).

Voordeel: aantal individuen neemt snel toe en zijn goed aangepast aan de omgeving.
Nadeel: allemaal zelfde eigenschappen, verandert milieu: sterft kloon uit

Seksuele nakomelingen zijn uniek, hebben een genenmix van beide ouders. Voortplantingscellen hebben de helft van de genen van een gewone lichaamscel, door meiose. Van elk allelenpaar komt er 1 terecht in eicel of zaadcel, door versmelting ontstaat er een nieuw paar: unieke combinatie.

De voordelen van de allelencombinatie zal worden doorgegeven, door de nadelen kan een organisme sterven en de nadelig combinatie verdwijnen. Darwin gaf als eerste een verklaring voor het ontstaan en veranderen van soorten. Gunstige eigenschappen worden door de omgevingsfactoren geselecteerd, de best aangepaste zal overleven en veel nakomelingen krijgen: natuurlijke selectie. Voorwaarde is dat de gunstige eigenschappen erfelijk moeten zijn.

Door natuurlijke selectie veranderen soorten nog steeds, een voorbeeld hiervan is het versmallen van de kaak.
Voordelen van unieke nakomelingen: Beetje afwijken is makkelijk, in strijd tegen ziekteverwekkers voordelig, overlevingskans is groter.

5.2 Omgangsvormen bij dieren

Individuele belangen zijn niet ondergeschikt, zoals Darwin veronderstelde. Egoïsme bij dieren: zoveel mogelijk vrouwtjes bevruchten, zodat jouw genen worden doorgegeven.

Seksuele selectie: veroveren van een partner (onderdeel van natuurlijke selectie).

Buiten de voortplantingstijd leven veel dieren solitair (=alleen), in de paartijd kruisen hun paden elkaar. Mannetjes lokken door geluiden, kleuren en gedrag, vrouwtjes door geuren. Dit is niet zonder gevaar, kan ook andere dieren opvallen. Paringsmoment staat vaal van te voren vast. Niet altijd gelijk paren, soms achtervolging, of mannetje die het vrouwtje overhaalt.

Na het uitkomen van de eieren gaat de broedzorg door tot dieren zich kunnen redden. Veel zoogdieren zijn polygaam (= 1 man, meerdere vrouwtjes) en man is groter dan zijn vrouw. Monogaam (1 op 1): man en vrouw even groot. Gedurende het broedseizoen blijven vogels bij elkaar, maar ze gaan wel regelmatig vreemd.

Dieren kunnen ook homoseksueel zijn, het gaat dan niet om het doorgeven van geven, maar er wordt wel voortplantingsgedrag vertoond. Conflicten en sociale spanningen worden in sommige soorten bijgelegd met seksualiteit. Masturbatie onder dieren komt veel voor.

5.3 Seks van jong tot oud

Primaire geslachtskenmerken:
Man (XY): penis, 2 vergroeide huidplooien: balzak, zaadballen (kiemweefsel), testosteron (hormoon wat zorgt voor verdere geslachtsontwikkeling van jongens en invloed op hersenen)
Vrouw (XX): Eierstokken (kiemweefsel), 250 000 eicellen

Secundaire geslachtskenmerken:
Man: extra beharing, lagere stem, sterkere spieren, zaadlozing.
Vrouw: eisprong, borsten, oksel & schaamhaar, breder bekken. Toename oestrogeen (= hormoon, voor en tijdens eisprong), zorgt voor zin in vrijen: grotere kans op zwangerschap.

Na menopauze onvruchtbaar, bij mannen neemt testosteron af. Man heeft minder stemmingsverandering, omdat zijn hormoonconcentratie stabieler is. Man en vrouw hebben andere hersenen, man heeft groter SDNdeel, vrouw betere verbinding tussen de helften. Sociale en culturele factoren hebben hierbij grote invloed.

Kinderen ontdekken hun lichaam en gevoelens. Later krijg je normen en waarden, regels hoe je je seksueel moet gedragen.

Tertiaire geslachtskenmerken (psyche en gedrag):
Man: hyperactiever, ruimtelijk inzicht, orientatie
Vrouw: praten eerder, kleine voorwerpen, emotioneel gevoeliger, sneller overeenkomsten

Veel overlap door genen, hormonen en omgevingsinvloeden.
Heteroseksualiteit: norm, homoseksualiteit: 4%. Hier zijn verschillende verklaringen voor, cultureel, psychosociaal, hormonaal en genetisch.

5.4 Mensen & Seks

Intimiteit: gevoelens over jezelf en anderen, dit kan je uiten door seksualiteit (heeft meerdere functies bij mensen). Of seks aangenaam is hangt af van de intimiteit van het contact.

Seksueel gedrag leidt bij dieren tot natuurlijke selectie. Mens is biologisch gezien polygaam, maar dat is niet de norm.
Menselijk maatstaven kun je niet voor dieren gebruiken. Andersom is de vraag, omdat bijvoorbeeld seksueel gedrag een menselijke en een dierlijke kant heeft, vanwege het evolutionair proces.

5.5 Ziek van de liefde

Besmetting met SOA’s (seksueel overdraagbare aandoeningen) gebeurt door lichamelijk contact of besmet bloed, sperma, vaginavocht of besmette voorwerpen. Ze gaan niet vanzelf over en vallen bij vrouwen minder op. Voorkomen is eenvoudig.

Verschillende soorten SOA’s:

• AIDS,
• chlamydia,
• gonorroe,
• herpes,
• hepatitis B,
• schaamluis,
• syfilis

Aantal mensen met SOA’s stijgt en vormen een reëel risico voor jongeren. Door geen seks te hebben beperkt je het risico enorm. Het risico verkleinen kan door monogamie en juiste gebruik voorbehoedsmiddelen. Soms is contactopsporing nodig.