Nectar vwo biologie deel 1 hoofdstuk 4 Groei

Dit is de samenvatting van Nectar vwo bovenbouw biologie deel 1. Dit boek wordt gebruikt in 4vwo in het voortgezet onderwijs. Hoofdstuk 4: Groei

Nectar samenvatting boek informatie

• Titel: Nectar vwo bovenbouw biologie deel 1
• Auteur: Bijsterbosch e.a.
• Uitgever: Wolters-Noordhoff
• ISBN: 9789001319205
• Verkrijgbaar bij de reguliere boekwinkels.

.

Bekijk de andere hoofdstukken in de Nectar special.

4.1 Dooreten, daar word je oud van

Verouderingskenmerken: grijze haren, rimpels etc. Als je ouder wil worden dan zou je op een bepaald dieet moeten gaan.

Elke uiteinde van een DNA- keten bevat een telomeer bij elke deling van dit stuk DNA wordt de telomeer korter. Alleen als een cel over een enzym dat DNA langer maakt bezit (telomerase) is vaker delen langer mogelijk.

Cellen zonder telomerase delen niet meer, maar zijn nog wel chemisch actief. Bij zware beschadiging van een cel kan hij zichzelf vermoorden (Celdood). Deze afgestorven cellen van dieren die weinig eten hoeven minder actief allerlei stoffen te verwerken en daardoor beschadigen ze minder snel. Maar te laag is ook weer niet goed, en ook Vitamine A,C en E kunnen helpen de cellen te beschermen.

4.2 Giraffen en olifanten

Lengtegroei (zoals tijden de groeispurt in de pubertijd) ontstaat voornamelijk door de verbening van het kraakbeen in de pijpbeenderen. Dit wordt geregeld door hormonen en groeifactoren.

In de kinderjaren is vooral het groeihormoon hiervoor verantwoordelijk. In de pubertijd de geslachtshormonen. (deze verdubbelen de snelheid waarmee de kraakbeencellen zich verbenen en zich omvormen tot botcellen)

Het groeihormoon wordt gemaakt in de hypofyse. Cellen die een passende receptor hebben maken dan een groeifactor (kleine eiwitcellen) die de deling van een cel stimuleren. (omdat ze op zij weer op de receptor van die cel passen)

Bij groei neemt niet alleen je lengte toe, maar ook je gewicht (tot de macht drie) en je volume. Maar het voetoppervlak neemt maar met tot de macht 2 toe dus zijn sterkere beenspieren en botten noodzakelijk, anders zou je last kunnen krijgen van spataderen.

Een groter volume heeft wel een voordeel. Het lichaam kan ook beter warmte vasthouden omdat je minder oppervlak bezit dan een klein kind. Warmte van chemische reacties die optreden in het lichaam blijft door het grote volume ook in het lichaam zitten.

4.3 Jong blijven? Vernieuw je cellen!

De celcyclus bestaat uit 4 fasen. Waarvan de eerste 3 bestaan uit de interfase (de eigenlijke voorbereiding op de deling)

• G1-fase = de cel neemt in omvang toe. Organellen maken stimuleren die stoffen die nodig zijn bij het delen van het DNA
• S-fase (synthese): er wordt er nieuwe DNA gevormd. En de 2 identieke DNA moleculen blijven alleen in het centromeer (het centrum) met elkaar verbonden
• G2-fase: enzymen controleren of de beide DNA ketens geen fouten bezitten en mitchondriën en andere organellen verdubbelen
• Daarna komt er de M-fase (of mitose) in deze fase worden er 2 nieuwe kernen gevormd (deze fase wordt heel duidelijk uitgelegd met behulp van plaatjes op bladzijde 112 van het boek)

Na de Mitose vind de echte celdeling plaats. Nieuw gevormd membraan scheidt de beide kernen + bijbehorende organellen. En dan begint de celcyclus weer opnieuw

4.4 Beter een goede buur…

Bij het begin van een embryo lijken alle cellen op elkaar, later ontstaan er verschillen in de cellen dit wordt celdifferentiatie genoemd. Er zijn verschillen in de volgende dingen:

• grootte en vorm
• in de eiwitten die ze maken

Het verschil ontstaat door het aan en uitschakelen van genen.

Voordat cellen nog niet van elkaar verschillen kan de bestemming al wel bekend zijn. De cellen zijn al gedetermineerd. Op het DNA van deze cellen zitten er op vaste plekken eiwitten. Deze bepalen of een bepaald gedeelte van een gen wel of niet actief is (mastergenen).

Mastergenen besturen de ontwikkelingspatronen van organen en soms de activiteit van andere mastergenen. Een mutatie in deze genen kan tot rare dingen leiden. Als een cel op een bepaalde plek eiwitten op de genen heeft. Dan zit bij de deling ook de eiwitten op dezelfde plek zo ontstaan er geen bloedcellen uit beencellen.

Inductie: door contact met buurcellen wordt ervoor gezorgd dat de ontwikkeling van een cel beinvloed wordt. Zo groeien er geen schubben op de rug van een kip als je cellen van de poot naar de rug brengt.

Inductie kan ook leiden tot geprogrammeerde celdood. Dit is een celdood door een signaal van buitenaf. Hierdoor krijgt een lichaam van een mens of dier bij de ontwikkeling vorm. (het ontstaan van handjes bij een embryo bijv). (maar ook afsterven van losgeraakte kankercellen en de menstruatie is een voorbeeld van geprogrammeerde celdood)

4.5 Wildgroei

Een gezwel of tumor ontstaat wanneer een cel uit balans raakt en zich voortdurend blijft delen. Een goedaardige tumor wordt ingekapseld door een laagje bindweefsel en is gemakkelijk te verwijderen.

Een kwaadaardige maakt zich los van zijn buurcellen en deelt zich ook voort op andere plaatsen in het lichaam. Hij zaait uit (metastaseert en het gevolg daarvan is kanker).

Tijdens de G1 fase zijn er stoffen die de celdeling stimuleren en stoffen die remmen. Door receptoren bepalen ze of de regelgenen in de cel aan of uitgeschakeld worden. Een verstoring hiervan zegt al genoeg… de cel deelt zich ongeremd.

Er zijn 2 soorten regelgenen:

• proto-oncogenen: stimuleren celdeling (een ontspoort gen wordt oncogen genoemd)
• tumor-supressorgenen: remmen celdeling. Zij regelen de duur van de G1 fase, dit eiwit blokkeert de voortgang van de cyclus totdat alle fouten uit het DNA zijn gehaald.

Mutatie in gen p53 zorgt voor een verkeerd eiwit die de deling niet remt

Hiernaast bestaat er ook het zogenaamde ‘zelfmoordgen’ dit gen wordt ingeschakeld als de cel teveel DNA beschadigingen opmerkt. Maar bij de helft van de menselijke tumoren blijkt deze gemuteerd te zijn.

Sommige stoffen zijn mutageen (veranderen het DNA), tabaksrook is hier een voorbeeld van (deze muteert het gen p53). Andere carcinogene stoffen veroorzaken kanker:

• dierlijke vetten
• asbest
• bepaalde oplosmiddelen (benzeen)
• straling
• sommige virussen

Losgeraakte kankercellen zijn bijzonder omdat cellen zich meestal verankeren met eiwitten. Door een mutatie kunnen een aantal cellen van een tumor losraken. Deze gaat opzoek naar een bloedvat. Daar komen ze weer vast te zitten en ze gaan zich delen, de plaats daarvan is altijd verschillend.

Tussen de 40 en 50% van de kankerpatienten hersteld na lange tijd van gecombineerde medische ingrepen (operaties en bestalingen), er wordt nog steeds gezocht naar behandelingen op het gebied van genniveau (naar het zelfmoordgen bijv), enzymniveau (telomerase) en op het gebied van de uitzaaiing zelf.