Constructivisme, wat is dat?

Wat houdt het constructivisme in? Welke elementen bevat een instructie die volgens het constructivisme werkt en kun je deze theorie voor alle soorten leerlingen inzetten?

Leerdoelen: het constructivisme maakt onderscheid tussen de volgende leerdoelen

• Reflecteren
• Zelfregulering
• Het begrijpen en toepassen van kennis
• Problemen oplossen
• Kritisch denken

Zelfsturing (‘ownership of learning’): de leerling stuurt het leerproces

De leerling stelt zijn eigen leerdoelen. Bij een gegeven doel vanuit het vak dient de leerling er zelf achter te komen welke kennis en kunde hij mist. Aan de hand hiervan formuleert hij zijn eigen leerdoelen. De bedoeling is dat de leerling dan ook een traject uitzet, waarbij hij de volgorde van de te beheersen kennis en kunde rangschikt. (De leerroute). De leerling zelf heeft een centrale rol. De docent ondersteunt de zelfsturing van de leerlingen. Indien nodig reikt hij hulpmiddelen aan en geeft op het juiste moment instructie

Authentieke problemen

Het uitgangspunt van het constructivisme is dat er alleen probleemoplossende vaardigheden aangeleerd kunnen worden met behulp van realistische problemen. Deze problemen zijn net als in het dagelijks leven niet eenvoudig en ook niet zo maar op te lossen of te veralgemeniseren. Er is ook meestal niet maar één oplossing.

Samenwerkend leren (‘social negotiation’)

Als je samenwerkt zie je dingen ook eens door de bril van een ander, met andere woorden: je gezichtspunt of perspectief wordt gewisseld. Deze perspectiefwisseling komt tot stand door middel van een dialoog/tweespraak. Samenwerken speelt een belangrijke rol in het leren. Door wisselwerking met andere personen ontwikkel je hogere mentale processen. Ook kom je als groep (door bijvoorbeeld brainstormen) tot oplossingen die je door je eigen perspectief nooit had kunnen vinden.

Cognitieve flexibiliteit (‘multiple perspectives’)

Wat de docent op den duur wil bewerkstelligen is dat leerlingen een samengesteld probleem uit de werkelijkheid kunnen oplossen. Dit kunnen ze bereiken door de eerder geleerde strategieën combineert tot een mogelijke oplossing. Als de leerling nooit verschillende oplosstrategieën heeft geleerd kan hij ook niet kiezen. Als hij daarnaast in de losse brokstukken blijft hangen en de verschillende regels niet verbindt zal hij nooit problemen die overeenkomen met de werkelijkheid kunnen oplossen. Als leerlingen slechts één model of methode aanleren dan leidt dat tot vereenvoudiging van het oplossen van problemen. Hierdoor zullen ze later minder goed in staat zijn om complexe problemen in het echte leven op te lossen.

Zelfreflectie (‘reflexivity’)

Het constructivisme hecht belang aan het feit dat de leerling inzicht in het construeren van zijn eigen kennisbouwwerk. Hij moet inzicht hebben in hoe hij zijn eigen kennis construeert. Dit is van belang om zijn eigen leerdoelen te bereiken. Daardoor kan hij ook weloverwogen navorsen hoe andere kennisconstructies opgebouwd zijn en andere gezichtspunten ontwikkelen.

Wanneer zou je gebruik kunnen maken van de constructivistische uitgangspunten?

Indien je doorgroeit naar een niveau waarbij je mensen aanstuurt/vooruit moet denken is het van belang dat je ook complexere situaties aankunt. Dan moet je een set oplosstrategieën paraat hebben die je naar gelang de situatie die zich dan voordoet kunt inzetten. Ook wordt van de mensen steeds meer verwacht dat ze een leven lang leren. Het is dan van belang dat ze hun eigen kennis en kunde kunnen sturen en vergroten. Daar past een constructivistische visie in. Toch is het voor de betrokkenheid van leerlingen op alle niveaus (ook op de basis- en middelbare school) op zijn minst interessant is om geconfronteerd te worden met “echte” problemen. Dan begrijpen ze dat er niet voor alles een pasklare oplossing bestaat en dat bij conflicten ook vaak de “waarheid in het midden” zal liggen.