InfoNu.nl > Educatie en School > Methodiek > Betoog schrijven: uitleg en voorbeeld

Betoog schrijven: uitleg en voorbeeld

Een betoog schrijven is niet alleen noodzakelijk op de middelbare school, maar ook voor later kan het handig zijn. Deze uitleg en dit voorbeeld zijn bedoeld om ondersteuning te bieden bij het schrijven van een betoog. Het begrijpen van de structuur van een tekst is van groot belang bij het opbouwen van het betoog. Ook het documenteren en het juist verwijzen naar bronnen dragen bij aan een goed betoog.

Betoog: wat is het?

In een betoog wordt de mening van de schrijver verdedigd en onderbouwd met argumenten. Het belangrijkste doel van een betoog is dan ook om te overtuigen. De mening van de schrijver, oftewel het standpunt kan worden onderbouwd met zowel feitelijke als niet-feitelijke argumenten. Een feitelijk argument is waar of niet waar (bijvoorbeeld een wetenschappelijk gegeven). Over een niet-feitelijk argument bestaat onenigheid (denk aan religieuze standpunten). Een argumentatiestructuur is kenmerkend voor een betogende tekst. Een goed betoog is geschreven met betrouwbare bronnen.

Betoogstructuur

Voor het schrijven van een betoog moet er gekeken worden naar de vermoedelijke mening (het standpunt) van de lezers. Er zijn namelijk lezers die geen mening hebben over het gekozen onderwerp (neutraal standpunt), maar er zijn ook lezers die het niet met de stelling eens zijn (negatief standpunt).

Ook in de tekststructuur van het betoog zorgen de standpunten van de lezers voor een verschil. De onderstaande structuren worden gebruikt. Bij het schrijven van een betoog wordt in de praktijk vrijwel altijd de tweede structuur met de weerleggingen gebruikt, omdat er de meerderheid vaak een negatief standpunt heeft. Elk argument wordt weer onderbouwd met een ander argument (de ondersteuning).

Structuur voor neutraal standpuntStructuur bij negatief standpunt
InleidingInleiding
introductie onderwerpintroductie onderwerp
stellingvraagstelling
MiddenstukMiddenstuk
argument 1 en ondersteuningargument 1 en ondersteuning
argument 2 en ondersteuningargument 2 en ondersteuning
argument 3 en ondersteuningargument 3 en ondersteuning
etc.etc.
tegenargument 1 en weerlegging
tegenargument 2 en weerlegging
etc.
SlotSlot
conclusie (herhaling stelling)beantwoording vraag

Onderwerp kiezen

Het is erg belangrijk om je eerst goed in te lezen over het onderwerp. Bij het kiezen van een onderwerp voor een betoog moet je ook rekening houden met het vermoedelijke standpunt. Een betoog schrijven is namelijk niet nodig als alle lezers het eens zijn met het onderwerp. Het is ook belangrijk dat er genoeg informatie beschikbaar is over het onderwerp, zodat je je makkelijk kunt inlezen.

Standpunt formuleren

Een stelling moet zo duidelijk mogelijk zijn. Kies dus liever de stelling “Kernenergie in Nederland moet worden stopgezet.” in plaats van “Kernenergie is niet goed.”

Documenteren

Het gedocumenteerd schrijven van een betoog bestaat uit een aantal stappen.
  • Vragen opstellen
  • Bronnen lezen om vragen te beantwoorden

Voorbeeld
Stelling: Kernenergie in Nederland moet worden stopgezet.

Documentatievragen:
  • Wat zijn de cijfers met betrekking tot kernenergie in Nederland (hoeveel centrales)?
  • Waarom zijn er kerncentrales?
  • Wat zijn de gevolgen van kernenergie?
  • Wat zijn de voor- en nadelen van kernenergie?
  • Zijn er alternatieven voor kernenergie?

De antwoorden op de documentatievragen moet je halen uit verschillende bronnen. Kies altijd meer dan drie verschillende bronnen (het liefst minimaal één boek, omdat boeken meestal betrouwbaarder zijn dan het internet).

Opbouw

Een betoog is op te delen in drie stukken: de inleiding, het middenstuk en het slot.

Inleiding
Een goede inleiding van een betoog bestaat uit twee delen. In het eerste deel wordt de aandacht van de lezer getrokken. Dit kan door bijvoorbeeld een actualiteit, de geschiedenis, een anekdote of het aangeven van het belang voor de lezer. In het tweede de inleiding wordt het onderwerp geïntroduceerd en later de (vraag)stelling. Het onderwerp kan worden geïntroduceerd met een stelling, maar vaak wordt er alleen een vraagstelling om zo het standpunt nog niet te verraden en de lezer te dwingen om door te lezen. Eventueel worden de deelonderwerpen geïntroduceerd.

Middenstuk
In het middenstuk van het betoog worden argumenten voor het standpunt gegeven. Het middenstuk bestaat uit meerdere deelonderwerpen. Deze deelonderwerpen vormen de argumenten. Eerst worden er een bepaald aantal argumenten met ondersteuning geschreven (vaak minimaal drie). Later worden de tegenargumenten gemaakt. Deze bestaan vaak slechts uit één of twee regels. Direct daarna komt de weerlegging te staan. Hierin wordt uitgelegd waarom het tegenargument niet klopt. Niet elke alinea heeft een nieuw kopje nodig.

Slot
In het slot van het betoog wordt de hoofdgedachte van de tekst herhaald en eventueel een samenvatting gegeven. Als je in de inleiding van het betoog de stelling als vraag hebt gesteld, moet je deze beantwoorden in het slot. Het is belangrijk dat er geen nieuwe informatie verteld wordt. Wel mag er een toekomstverwachting in staan. Een uitsmijter (slotzin) sluit de tekst krachtig af.

Bouwplan

Nadat het standpunt en de tekststructuur bepaald is, kun je beginnen met het opstellen een bouwplan. In het bouwplan van een betoog wordt vastgelegd over welke deelonderwerpen je gaat schrijven. Bij het maken van het bouwplan kun je gebruik maken van de antwoorden van de documentatievragen.

Voorbeeld
Inleiding
  • alinea 1: anekdote - Voorbeeld Tsjernobyl
  • alinea 2: vraagstelling - Moet Nederland stoppen met kernenergie?

Middenstuk
  • alinea 3: argument 1 - Kerncentrales zijn een onzekere investering.
  • alinea 4: argument 2 - Een bijkomend probleem van kernenergie is het vrijgekomen plutonium.
  • alinea 5: argument 3 - Radioactief afval is onveilig.
  • alinea 6: argument 4 - Kerncentrales brengen gevaren met zich mee.
  • alinea 7: tegenargument 1 - Kernenergie heeft een lage CO2 uitstoot ten opzichte van fossiele brandstoffen.
    • + weerlegging - Er zijn betere alternatieven beschikbaar voor kernenergie.
  • alinea 8: tegenargument 2 - Het is onmogelijk dat er nu en hier een kernramp plaatsvindt.
    • + weerlegging - Een kernramp valt niet uit te sluiten.
  • alinea 9: tegenargument 3 - De gevolgen van een kernramp zijn klein.
    • + weerlegging - De gevolgen van een kernramp zijn juist heel groot.

Slot
alinea 10: beantwoording vraag - Nederland moet stoppen met kernenergie.

Argumentatieschema (eventueel)

Het is niet noodzakelijk om een argumentatieschema te maken voorafgaand aan het schrijven van een betoog, maar het kan wel voor duidelijkheid zorgen. Bij de ondersteuning van de argumenten in je betoog kun je gebruikmaken van verschillende soorten argumentatie:
  • enkelvoudige argumentatie
  • meervoudige argumentatie
  • nevenschikkende argumentatie
  • onderschikkende argumentatie
Ook kun je deze onderling combineren in de tekst. Je kunt het voorbeeld gebruiken als hulpmiddel:

Stijlfiguren (eventueel)

Om een betogende tekst aantrekkelijk te maken, kan je eventueel gebruik maken van bepaalde stijlfiguren of beeldspraak. Voorbeelden zijn:
  • eufemisme
  • understatement
  • litotes
  • hyperbool
  • prolepsis
  • beeldspraak (vergelijking, metafoor, personificatie, synesthesie of metonymia)

Bronvermelding

Bij een betoog is het gebruikelijk om een bronnenlijst toe te voegen zodat de lezer kan checken hoe betrouwbaar de informatie is. Ook in de tekst zelf kan gebruik worden gemaakt van voetnoten. Dit wordt meestal alleen gedaan als het gaat om een feit waarmee geknoeid kan zijn (bijvoorbeeld een statistisch feit).

Boeken
Verwijzen naar boeken in de bronnenlijst gaat als volgt: Achternaam auteur, voorletter(s) (Jaar van uitgave). Titel: Eventuele subtitel. Plaats uitgever: uitgever.

Internet
Verwijzen naar een internetbron: Achternaam auteur, voorletter(s) (Publicatiejaar of update). Titel van het document of de website. Geraadpleegd op dag maand jaar, adres website.

Voorbeeld betoog

Het volgende betoog bevat een correct opgebouwde structuur, voldoende bronnen en kan als goed voorbeeld dienen. Bij elke alinea zijn zowel de kernzinnen van de argumenten als de stijlfiguren onderstreept.

Nooit meer een kernramp?

De toekomst van kernenergie in Nederland
De kernramp van Tsjernobyl in Oekraïne in 1986 was een omslagpunt in de geschiedenis van de energieontwikkeling in veel landen, waaronder Nederland. Het is moeilijk voor te stellen dat ons land vroeger zeer vooruitstrevende plannen had met betrekking tot het gebruik van kernenergie. De kernexplosie in Tsjernobyl heeft veel mensen het leven gekost, verwoestte grote (natuur)gebieden, en richt tot op heden gezondheidsschade aan. Nederland is zich na deze vreselijke gevolgen bewust geworden van de gevaren, en heeft besloten om de kerncentrale in Dodewaard voorgoed te sluiten en de plannen voor drie extra centrales te annuleren. Op dit moment is alleen de kernenergiecentrale in Borssele nog actief, maar sinds 2010 is er sprake van een koerswijziging en zijn er plannen voor een nieuwe centrale.

Sommige politici en energiemaatschappijen kijken vooral naar de voordelen van kernenergie als een alternatief voor de oprakende fossiele brandstoffen. Toch kleven er ook een aantal nadelen aan. Een aanzienlijk gedeelte van de bevolking is dan ook absoluut niet blij met de bouw van nieuwe centrales. Is dit terecht? Moet Nederland stoppen met kernenergie?

Duur
Kerncentrales zijn een onzekere investering. De kosten van de bouw van een centrale worden vaak verkeerd ingeschat. Zo zou de Finse centrale 3 miljard euro gekost moeten hebben, maar na jaren vertraging van de bouw bleek dit bedrag te zijn opgelopen tot een verdubbeling van 6 miljard euro. Hierdoor is deze centrale niet meer rendabel.

Wat veel mensen zich bovendien niet realiseren is dat niet alleen de bouw, maar ook het afbreken van een centrale een paar centen kost. Dat laatste zou in principe weinig problemen opleveren als een kerncentrale honderd jaar meegaat, maar dat is zeker niet het geval. De centrale in Dodewaard is in totaal slechts 25 jaar werkzaam geweest, en de centrale in Borssele moet van de rijksoverheid uiterlijk in 2033 gesloten zijn. Het zal ook zeker geen toeval zijn dat RWE/Essent de bouw van een nieuwe centrale al jaren heeft uitgesteld.

Gevaarlijk
Een bijkomend probleem van kernenergie is het vrijgekomen plutonium. “Elk land dat uranium kan verrijken heeft ook de middelen om een atoombom te maken,” zegt de voormalige Australische premier Malcolm Fraser (2011). Dit komt omdat een deel van het uranium tijdens het produceren van kernenergie wordt omgezet in plutonium. Plutonium is de basisstof voor alle kernwapens. Dit kan extreme gevaren opleveren wanneer het in verkeerde (terroristische) handen terechtkomen.

Daarnaast is het radioactieve afval onveilig. Voor dit afval is tot nog toe geen reële oplossing gevonden. Het is schadelijk voor de volksgezondheid, en er bestaat een risico op lekkage bij een verkeerde opslagmethode. Niet alleen de volgende generatie wordt met deze problemen opgezadeld; omdat kernafval 240.000 jaar (!) radioactief blijf, geldt dit ook voor duizenden generaties daarna.

Kernafval is erg gevaarlijk, maar de kerncentrale zelf brengt ook gevaren met zich mee. Er kunnen duizenden mensenlevens in gevaar worden gebracht als een centrale beschadigd raakt door een terroristische aanslag of een natuurramp. Dit laatste gebeurde recent nog in het Japanse Fukushima in 2011, waar de dijken rond de centrale niet opgewassen waren tegen een metershoge tsunami. Daarbij komt dat een centrale een zeer makkelijk doelwit is voor vijandelijke landen in een oorlogssituatie.

Duurzaam en betrouwbaar?
Een tegenargument dat vaak genoemd wordt, betreft de lagere CO2 uitstoot ten opzichte van fossiele brandstoffen. Bij de vorming van energie bij kernsplitsing komt namelijk ongeveer honderd keer minder CO2 vrij dan bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Maar bij alternatieven als zonne- en windenergie komt helemaal geen CO2 vrij. Bovendien komt bij het produceren van zonnepanelen relatief minder CO2 vrij dan bij het maken van een kerncentrale, omdat de panelen gerecycled kunnen worden. Kortom, er zijn betere alternatieven voor kernenergie beschikbaar.

Ook wordt vaak gezegd dat het onmogelijk is dat er nu een kernramp plaatsvindt. Er wordt dan bedoeld dat de ramp in Tsernobyl is ontstaan door de slechte organisatie en controle van het Sovjetregime, en dat zoiets niet snel zal gebeuren in het westen. De kans is klein, maar het is niet uit te sluiten dat er iets misgaat. Niet alleen gebeurde het ‘onwaarschijnlijke’ in Fukushima, maar ook al eerder in het Amerikaanse Harrisburg. Daar vond in 1979 in de Three Mile Island centrale een ‘meltdown’ plaats waarbij de gehele reactor oververhit raakte door een verkeerd geprogrammeerde techniek. Zelfs een kleine fout in het computersysteem (of menselijke fout) kan er dus voor zorgen dat een centrale het begeeft. Een kernramp valt daarom niet uit te sluiten.

Een ander tegenargument is dat de gevolgen van een kernramp vrij klein zouden zijn. Het tegendeel is echter waar. Zo is een gebied van 100.000 vierkante kilometer rond Tsjernobyl besmet geweest met radioactieve neerslag - vier keer meer straling dan een atoombom! In Rusland, in Duitsland, in Nederland, overal in Europa en zelfs in Zweden heeft de overheid er vergiftigd voedsel vernietigd, wat ook nog eens miljoenen heeft gekost. Ook worden er in de nabije omgeving nog steeds kinderen geboren zonder ledematen of met andere afwijkingen, en muteren of sterven er planten en dieren. De gevolgen van een kernramp zijn dus onvoorstelbaar groot.

Conclusie
De geschiedenis leert ons dat het fout kan gaan met kernenergie. En hoewel kernenergie een goede oplossing biedt tegen het opkomende broeikaseffect, is het niet verstandig om volgende generaties met onze problemen te belasten. Wanneer we bovendien de natuur willen beschermen, kunnen we ook kiezen voor duurzamere alternatieven die wel veilig zijn. We moeten de gruwelijke gevaren niet negeren en kernenergie volledig stopzetten, zodat een ramp als in Tsjernobyl nooit meer zal gebeuren!

973 woorden

Bronnenlijst
Chowdhury, Navid (2012). Is Nuclear Energy Renewable Energy?. Geraadpleegd op 4 januari 2015,
http://large.stanford.edu/courses/2012/ph241/chowdhury2/

CDA denkt weer aan kernenergie (2014)
Geraadpleegd op 4 januari 2015,
http://nos.nl/artikel/697692-cda-denkt-weer-aan-kernenergie.html

Huiskamp, Frank (2014). Prachtige beelden vanuit de lucht van een verlaten Tsjernobyl.
Geraadpleegd op 4 januari 2015,
http://www.nrc.nl/nieuws/2014/11/28/prachtige-beelden-vanuit-de-lucht-van-een-verlaten-tsjernobyl/

Belangrijke data in de geschiedenis van kernenrgie in Nederland (z.d.). Geraadpleegd op 6 januari 2015,
http://kernenergieinnederland.nl/key-dates

Marples, David R. (1996). The Decade of Despair. The Bulletin of the Atomic Scientists, 52, p. 22

Rijksoverheid (z.d.). Kernenergie in Nederland. Geraadpleegd op 4 januari 2015,
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kernenergie/kernenergie-in-nederland

Rijksoverheid (z.d.). Radioactief afval. Geraadpleegd op 4 januari 2015, http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kernenergie/radioactief-afval

Jong, Steven de (2011). Risico’s kernenergie niet te beteugelen. Geraadpleegd op 21 januari 2015,
http://www.nrc.nl/stevendejong/2011/07/04/risicos-kernenergie-niet-te-beteugelen/

NOS (2011). Bouw Finse kerncentrale jaren vertraagd. Geraadpleegd op 21 januari 2015,
http://nos.nl/artikel/234822-bouw-finse-kerncentrale-jaren-vertraagd.html
© 2015 - 2017 Stomaat, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Beschouwing schrijvenBeschouwing schrijvenEen beschouwing heeft een minder uitgesproken persuasief karakter dan een betoog. Bij een beschouwing wil de schrijver h…
Hoe schrijf je een goed betoog?Hoe schrijf je een goed betoog?Schrijven lijkt een kunst, maar als je de tips en trucs weet dan blijkt het een kunst die makkelijk aan te leren is. In…
Tips voor een goed betoogIn een land waar je je mening mag laten horen, en waar mensen niet klakkeloos een ideologie aan zullen nemen is een goed…
Mengvormen van tekstsoortenMengvormen van tekstsoortenHet is niet altijd even eenvoudig om de tekstsoort van een tekst te bepalen. Vaak is er geen sprake van een uiteenzettin…
Een overtuigend essay of betoog schrijvenEen overtuigend essay of betoog schrijvenEen overtuigend essay of betoog schrijven betekent dat je een goede opbouw moet hebben. Schrijf een pakkende inleiding e…
Bronnen en referenties
  • Frank, H. & Grezel, J. E. & Hulst M. van der & Kooiman, M. & Steenbergen, W. & Zetstra, H. (2014). Nieuw Nederlands 5/6 VWO. Groningen: Noordhoff Uitgevers.

Reageer op het artikel "Betoog schrijven: uitleg en voorbeeld"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Stomaat
Laatste update: 11-12-2016
Gepubliceerd: 27-04-2015
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Methodiek
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!