Examenvraag 5 literatuurwetenschap Bernheimer en Culler

Tentamenvraag Vergelijkende literatuurwetenschap:De vergelijkende literatuurwetenschap heeft zich in de loop van de twintigste eeuw ontwikkeld van een discipline die zich alleen richtte op de literaire tekst, tot een discipline waarin niet alleen maar teksten worden bestudeerd. Zowel Charles Bernheimer als Jonathan Culler hebben ieder hun eigen visie op wat vergelijkende literatuurwetenschap zou moeten zijn.

A) Geef de visies van Bernheimer en Culler weer en leg uit in welke opzichten ze van elkaar verschillen.
Bernheimer: Volgens Bernheimer moeten we ons niet zozeer op het vergelijken van literatuur richten, maar meer op het vergelijken van culturen. Maar door onze eigen culturele achtergrond zijn we wel erg bevooroordeeld. Daarom zouden we eigenlijk moeten beginnen met het bestuderen van onze eigen cultuur, om onze (culturele) vooroordelen daarna te kunnen zien. Maar hoe vergelijk je onbevooroordeeld je eigen cultuur; daar hangen toch ook alweer waarde-oordelen aan. Daarom zou je eigenlijk moeten begin met het vergelijken van jezelf, met jezelf. Maar ook dan kun je nooit helemaal tot een waardevrij oordeel komen. Een onderzoeker is tenslotte ook een vat vol tegenstellingen & besmettingen. Daarom is het verstandig te beginnen met een autobiografie, om je eigen vooroordelen te herkennen en op die manier zo waardevrij mogelijk je onderzoek van de verschillende culturen te starten. Voor zulke onderzoekingen is het van belang dat verschillende disiplines samenwerken. Deze zouden dan kunnen vallen onder de naam Vergelijkende Cultuurwetenschappen (i.p.v. Vergelijkende Literatuurwetenschappen), en dit is dan de enige ‘letteren’-studie die nog nodig is.
Culler: Culler is het met deze laatste stelling niet eens. Volgens Culler moeten we af van het idee van nationale literatuur, maar moeten het nationale cultuurstudies worden. Daarnaast moet literatuurwetenschap wel blijven bestaan, maar deze moet zich meer richten op alleen literatuur, en die dan uitbreiden zodat het niet alleen nationalistische literatuur bevat.

B) Hoe zou volgens jou de discipline die we vergelijkende literatuurwetenschap noemen er uit moeten zien? Verwijs bij het beantwoorden van deze vraag zoveel mogelijk naar de teksten die we voor deze collegereeks gelezen hebben.
Naar mijn mening is het van belang om bij vergelijkende literatuur de literatuur te vergelijken met verschillende andere disciplines. Dit omdat er wederzijdse beïnvloedingen bestaan (zoals bijvoorbeeld Tynjanov ook verwoordt), en het onderzoeken daarvan nodig is om überhaupt wat van literatuur te begrijpen. Bovendien zijn literaire kenmerken ook in andere disciplines te herkennen, zoals Van Alphen ons al laat zien bij de schilderkunst. Hierbij is de vraag interessant om welke disciplines het dan zou moeten gaan en binnen welk kader? Ik denk dat de disiplines zo breed mogelijk gekozen moeten worden, want bijvoorbeeld niet alleen cultuuruitingen hebben invloed op literatuur, maar ook politiek en sociale aspecten. Hierbij moet niet vergeten worden de literatuur ook met andere literatuur te vergelijken. Verder zou ik qua kadrering niet te nationalistisch kijken. Natuurlijk is dat een goed startpunt, maar we worden niet alleen beïnvloed door wat er in ons eigen land gebeurt, zeker niet in de moderne maatschappij. Natuurlijk is het waar wat Bernheimer en Fokkema zeggen, dat we door onze eigen (culturele) achtergrond vooroordelen hebben en beïnvloed worden (en eventueel gaan generaliseren), maar als we ons daarvan bewust zijn en dit vermelden, of proberen ons er zo min mogelijk door te laten beïnvloeden, hoeft dat geen belemmering te zijn voor de onderzoekingen. Zolang we er maar bewust van zijn dat er dus ook andere meningen kunnen zijn, zoals Ankersmit ook al noemt. Verder moeten we eens af van de angst dat literatuurwetenschappen niet wetenschappelijk zouden zijn (zie hiervoor ook antwoord 4b).
Naar mijn mening moeten vergelijkende literatuurwetenschappen de verbanden aangeven die bestaan tussen de verschillende disciplines. Onderzoek dus naar de ‘invloeden van de geschiedenis op de literatuur’, zoals Patterson dat noemt, een extrensieke houding dus. Maar niet om wat zij zegt, dat de geschiedenis controleerbaar is, maar omdat alles wat gebeurd is invloed heeft op een schrijver. Als we dan kijken naar de vergelijking die Roman Jakobson hierover maakt, een politieagent die niet alleen de dader arresteert, maar ook iedereen die in de buurt was, dan geef ik die politieagent groot gelijk, want al deze mensen kunnen waardevolle informatie geven, zodat de dader een eerlijk proces krijgt. Zo moeten we dat denk ik ook in de literatuur zien. Als we de invloeden goed bestuderen, leren we meer over de literatuur zelf.
Hiervoor is het ook van belang als student zelf onderzoek te doen. Ik denk niet dat, zoals Bernheimer en Culler, we het cultuurstudies moeten noemen, want het moet wel steeds toegespitst blijven op literatuur. De vraag wat literatuur nu is kan aan bod komen, maar dit vind ik meer iets voor de gewone literatuurwetenschappen, en niet zozeer voor de vergelijkende literatuurwetenschappen. Al zullen deze verschillende opleidingen elkaar wel kunnen aanvullen in die zoektocht.
Ik ben het met Patterson eens dat het bij vergelijkende literatuurwetenschap erom gaat de literatuur te interpreteren, en niet zozeer om de literatuur uit te leggen; naar mijn mening is dat meer de taak van de algemene literatuurwetenschap. © 2007 - 2009 Marileen, gepubliceerd in Examen (Educatie en School) op 15-02-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Marileen is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Examenvraag 4 literatuurwetenschap Ankersmit: Tentamenvraag Vergelijkende LiteratuurwetenschapFrank Ankersmit heeft een nogal onconventionele visie op geschiedschrijving. Hij ziet geschiedschrijving meer als…
• Cavelier king charles: Ben je op zoek naar een rustige en lieve hond met een zachtaardig karakter? Dan is de Cavelier king charles wat voor u.
• Motorcross MX1: 2008: De kalender voor 2008 ziet er iets anders uit dan vorig jaar. De GP van Japan in Sugo valt weg en de GP van Zuid-Afrika is er opnieuw bij. De Britse GP verhuist opnieuw naar Fox Hills.…
• Charles Dawson vond de missing link: In 1912 deed de Britse amateur archeoloog Charles Dawson een opzienbarende vondst. Hij trof de schedel aan van een kruising tussen een aap en een mens, in een achtertuin…
• Leuke uitstapjes in Zuid-Holland: De lente en zomer komen er weer aan. Menigéén gaat op het internet op zoek naar tips voor dagjes uit. Ik heb wat leuke tips voor u verzameld over Zuid-Holland, want er is ge…