Examenvraag 4 literatuurwetenschap Ankersmit

Tentamenvraag Vergelijkende LiteratuurwetenschapFrank Ankersmit heeft een nogal onconventionele visie op geschiedschrijving. Hij ziet geschiedschrijving meer als een vorm van literatuur, dan als een empirische wetenschap.a) Leg Ankersmits visie op geschiedschrijving uit.b) Wat zijn volgens jou de gevolgen voor de wetenschappelijkheid van de geschiedschrijving, wanneer we meegaan met Ankersmits visie? Is geschiedschrijving dan nog wel wetenschap, en zo ja, in welke zin? Zo nee, waarom niet?

A

Ankersmit gaat u van het I(x)- systeem, waarin I de interpretatie is van (x) de interpretant. Deze interpretant is de historicus. De historicus is volgens hem iemand die de losse feiten / objecten, die de geschiedvorser (bijvoorbeeld een archeoloog) vindt, interpreteert en tot een verhaal maakt. De historicus is dus de schrijver. Door het interpreteren van de feiten / objecten ontstaat er een eenheid / geschiedenis / reeks / samenbundeling, uitgevoerd in bijvoorbeeld een geschiedschrijving. Het is de taak van de historicus om van deze losse feiten / objecten een interpretatie te maken die een eenheid en samenhangend geheel maken. Maar dezelfde feiten / objecten kunnen natuurlijk op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, en daarom is het belangrijk na te gaan wat goede en minder goede interpretaties zijn. We moeten ons niet laten afleiden door de samenhang of coherentie van het verhaal, want een verhaal kan samenhangend en daardoor prettig leesbaar zijn, maar dit zegt nog niets over de correctheid van de tekst. Ook kunnen we door onze achtergrond een tekst aannemelijk vinden of doordat het een gezaghebbende tekst is, terwijl de tekst misschien geen goede historische basis heeft. Hierdoor mogen we ons dus niet laten leiden.

We kunnen een tekst / geschiedschrijving beter als metafoor bezien (dit idee is niet nieuw). Metaforen geven een bepaalde perspectiefkeuze van waaruit men de werkelijkheid zou kunnen zien. Metaforen geven een richting (een literaire reeks) aan geschiedschrijving en kunnen ook erg invloedrijk zijn ( het boek ‘De donkere middeleeuwen’ heeft ervoor gezorgd dat men de middeleeuwen inderdaad als een donkere periode is gaan zien, waardoor de perspectiefkeuze van volgende geschiedschrijvers is beïnvloed).
Als we geschiedschrijving als metaforen beschouwen zijn er vijf punten van belang:

• 1. We kunnen niet zeggen of het waar of niet waar is (we zullen nooit weten hoe het in de geschiedenis precies is geweest), maar we kunnen wel zeggen of de metafoor zinvol of zinloos is.
• 2. Er hoeft geen nieuwe kennis te zijn, maar er kunnen wel nieuwe verbanden worden aangegeven, wat weer zorgt voor een nieuwe interpretatie en daardoor wellicht zorgt voor nieuwe kennis. Dit kan door de reorganisatie van feiten / objecten.
• 3. Een metafoor is een perspectiefkeuze. En dat perspectief kunnen we weer op zinvolheid toetsen.
• 4. We moeten er bewust van zijn dat er ook andere interpretaties mogelijk zijn, want er kan geen juiste interpretatie zijn (omdat we niet weten hoe het toen werkelijk was). Hierbij is belangrijk om in acht te nemen dat, door te kijken naar zinvolheid, andere interpretaties niet worden uitgesloten; met waarheid gebeurt dit wel.
• 5. Het laatste dat we ons moeten realiseren is dat een interpretatie nooit compleet is.

Door deze vijf punten kan de geschiedschrijving geanaliseerd worden als in de literatuurwetenschap. Het uiteindelijke resultaat, de metafoor, kan nu als literatuur onderzocht, behandeld en beoordeeld worden.

B

Als we de geschiedschrijving als een wetenschap op de manier van Ankersmit gaan bekijken, zouden we geen geschiedenisboek meer open hoeven te slaan, want wie garandeert dat het klopt wat erin staat. Of leerlingen van basisschool en middelbare school zouden verschillende boeken over dezelfde stof naast elkaar moeten leggen, om de geschiedenis te ontdekken die het dichtst bij de waarheid ligt. Kortom, alle woorden van geschiedschrijven zouden gewikt en gewogen moeten worden. In universitaire opleidingen kan dit interessant zijn, maar uiteindelijk moet je toch van een bepaalde waarheid kunnen uitgaan, anders zou het alleen maar bronnenonderzoek zijn; er zou dan nooit een resultaat ontstaan. Want dat resultaat is ook weer een persoonlijke interpretatie, en heeft dus in feite geen waarde. Bij wetenschap wil men graag uitgaan van een exact antwoord, 2+2=4 en geen 22, er is maar één antwoord mogelijk. Dit is zeker met de methode van Ankersmid niet meer het geval, want alles wat op legitieme bronnen is gebaseerd, kan waarheid zijn. Als we wetenschap zien als ‘kennis’ en ‘het weten’ (zoals een woordenboekvertaling laat weten), dan zou de manier van Ankersmit wellicht uitkomst kunnen bieden. Want op zijn manier krijgen we veel meer kennis, door de vele interpretatiemogelijkheden (zie punt 2 hierboven), waardoor deze methode de geschiedschrijvings-wetenschap een enorme vooruitgang kan brengen.