Verhalen vertellen of voorlezen in het basisonderwijs

Als je een verhaal hebt, kun je dat dan beter voorlezen of vertellen aan je leerling uit het basisonderwijs? Voorlezen en vertellen hebben ieder hun eigen waarden. Of je een verhaal voorleest of vertelt, hangt af van de leerdoelen die gerealiseerd moeten worden.

• Stijl en taalgebruik
• Lezen en bibliotheekbezoek stimuleren
• Lichaamstaal en interactie
• Efficiency
• Toch vertellen, maar geen tijd?
• Hoe te kiezen?

Stijl en taalgebruik

Als een verhaal wordt voorgelezen, gebruikt de leraar of lerares het taalgebruik van de schrijver van het boek. Als datzelfde verhaal wordt naverteld, gebruikt de leraar meer zijn eigen stijl van spreken. Bovendien is het taalgebruik van een geschreven boek schrijftaal, 'boekentaal' zo je wilt. De taal van een verteld verhaal is spreektaal. Overigens worden tegenwoordig wel steeds meer kinderboeken gedeeltelijk in spreektaal geschreven dan vroeger het geval was.

Als het doel is de leerlingen van het basisonderwijs in aanraking te brengen met geschreven taal en spreektaal, dan is het waardevol om zowel verhalen voor te lezen als verhalen te vertellen. Via het voorlezen van verhalen van diverse auteurs kunnen leerlingen feeling krijgen voor verschillende schrijfstijlen.

Lezen en bibliotheekbezoek stimuleren

Als het leerdoel is het stimuleren van het zelfstandig lezen van boeken, dan ligt het meer voor de hand om een verhaal voor te lezen. Zo komt immers het boek letterlijk en figuurlijk in beeld. Alleen al het samen bekijken en bespreken van de vaak rijk en mooi geïllustreerde boeken voor peuters en kleuters, kan een grote stimulans zijn.

Ook kun je met het boek in de hand kinderen vertellen over de bibliotheek waar je al die prachtige boeken kunt vinden en lenen. Zeker ook van belang voor kinderen bij wie thuis niet of weinig wordt gelezen of voorgelezen. In gezinnen met een allochtone achtergrond komt dit vaker voor dan bij leerlingen met een autochtone afkomst.

Scholen in het basisonderwijs hebben vaak een eigen 'bibliotheek' waaruit de beginnende lezers kunnen kiezen. Ook bezoeken scholen met hun klassen vaak daadwerkelijk de bibliotheek in de buurt.

Lichaamstaal en interactie

Een verhalenverteller kan zijn lichaamstaal bij het vertellen gemakkelijker inzetten dan een voorlezer. De verhalenverteller hoeft geen boek vast te houden en heeft dus beide handen vrij. Ook hoeft de verhalenverteller, in tegenstelling tot de voorlezer, niet in het boek te kijken. Een voorlezer moet dat natuurlijk wel, tenzij hij de tekst vrijwel uit zijn hoofd kent.

De verhalenverteller heeft het grote voordeel dat hij de leerlingen aldoor aan kan kijken en zo continue contact kan houden met zijn luisteraars. Zo kan hij ook steeds zien aan de lichaamstaal van de kinderen, hoe zij op het verhaal en op hem reageren. De leerling op zijn beurt, krijgt het verhaal als het ware 'ondertiteld' door de gebaren en gezichtsuitdrukkingen van hun vertellende juf of meester. De graad van interactie tussen leraar en leerling is bij vertellen dus groter dan bij voorlezen.

Efficiency

Een wat prozaïsch voordeel van voorlezen is dat het veel minder voorbereidingstijd vergt dan het vertellen van een verhaal. Vertellen vergt van de lerares of leraar dat hij of zij het verhaal uit het hoofd kent. Voor het voorlezen is het alleen maar noodzakelijk het verhaal een of meer keren door te lezen; het liefst ook een keer hardop. Met de huidige werkdruk in het basisonderwijs is het dan ook heel begrijpelijk dat er door de leerkrachten vaak gekozen wordt voor voorlezen.

Toch vertellen, maar geen tijd?

Wil men per se dat er een of meer verhalen worden verteld, is het goed mogelijk daarvoor een verhalenverteller in te huren. Veel vertellers vindt u gemakkelijk door op internet te zoeken met de zoekterm 'verhalenverteller'. Een uitgebreid overzicht van verhalenvertellers vindt u op de website van de stichting Vertellen. Op de site van deze stichting kan een leerkracht meer gericht op deze website zoeken naar een verhalenverteller. Bijvoorbeeld een verteller uit de eigen regio of een verhalenverteller die gespecialiseerd is in een bepaald genre.

Hoe te kiezen?

Het belangrijkste voor leerkrachten uit het basisonderwijs is dat ze kiezen tussen voorlezen en vertellen op basis van de leerdoelen die ze samen met de leerlingen willen realiseren.

Dit artikel maakt deel uit van de special Voorlezen
Wilt u meer weten over het vertellen van verhalen, dan kunt u hier naar de special over de Vertelcultuur.

Lees verder

• Het kiezen van een verhaal
• Vertellen en voorlezen met alle zintuigen: redenen en tips
• Wat doet een verhalenverteller?
• Goed voorlezen is een kunst
• Geheugen dementerenden stimuleren door sprookjes voorlezen