Het geheugen: Brein en leren

Hoe werkt je geheugen eigenlijk? Hoe kan het dat je bepaalde dingen goed kunt onthouden en andere dingen weer snel vergeet? Dit heeft te maken met de verbanden die je legt in je geheugen en het oproepen hiervan. Daarnaast krijg je ook nog informatie over het brein en het leren (in de klas), met tips voor kinderen en leerkrachten. Het geheugen is het vermogen van een mens om informatie te onthouden. Het geheugen bevat sporen die ontstaan doordat er iets nieuws opgenomen wordt: sporensystemen.

Sporensystemen

Dit is een systeem waarin kennis wordt bewaard. Door verbanden te leggen is het makkelijker om informatie naar voren te halen en krijgt het voor jou meer betekenis. Hoe vaker je dat verband oproept, hoe makkelijker het gaat.

Systeemscheiding

Informatie uit verschillende vakgebieden komt in het geheugen op verschillende plaatsen terecht. Deze systemen zijn vaak sterk van elkaar gescheiden, om verwarring te voorkomen. Systeemscheiding is de scheiding tussen geheugensporen en is niet toepasbaar in andere situaties. Het is belangrijk dat je in de klas koppelingen door kinderen laat leggen. Laat onderwerpen in andere lessen ook terugkomen: rekenen doe je niet alleen tijdens de rekenles. Om systeemscheiding te voorkomen is het belangrijk dat je de parate kennis omzet naar functionele kennis: hoe kan ik deze kennis gebruiken? Daarnaast is het belangrijk dat je verbanden leert leggen tussen kennisbestanden, zodat de kennisbestanden meer betekenis voor jou gaan krijgen.

Coderingsproces

Bijvoorbeeld het coderen van autonummerborden ED-VK-06. Als je hier woorden van gaat maken, dan kun je deze code makkelijker oproepen uit je geheugen (decoderen). Dit kun je bijvoorbeeld doen aan de hand van woorden, maar ook door ezelbruggetjes, liedjes of versjes erbij te bedenken.

Vergeten?

Ben je bepaalde informatie toch vergeten? Dan kan dit 3 mogelijke oorzaken hebben:

1. Het ontbreken van een code. Je hebt met de informatie niets gedaan, je hebt het niet opgeslagen, geen verbanden gelegd of er was gebrek aan interesse, etc.
2. Verdringing. Eigenlijk weet je het wel, maar je probeert de informatie weg te stoppen, zo ver tot je het niet meer weet.
3. Interferentietheorie. De informatie is vermengd met andere inhouden, je hebt nu alleen nog maar klonten van informatie. Het onderscheiden lukt niet meer. Als je bepaalde delen niet meer vaak gebruikt, dan gaan deze gebieden samensmelten, denk bijvoorbeeld aan het gebruik van talen: woorden Engels en Frans door elkaar halen.

Brein en leren

Het is belangrijk om als leerkracht aan de sluiten bij bestaande voorkennis van kinderen. Kinderen worden hierdoor uitgedaagd om nieuwe informatie te koppelen aan de voorkennis.

Naast de voorkennis is het van belang dat je de kinderen motiveerd en activeerd, dit kun je doen door:

• Verschillende werkvormen/opdrachten in te zetten
• Uitdagende inleiding van de les (de kinderen prikkelen)
• De kinderen aan het denken te zetten (hogere-orde denkvraag, bijvoorbeeld voorspellen)
• Zorgen voor een hoge leerlingactiviteit (de kinderen zijn veel bezig, kunnen veel doen)

Het is belangrijk dat je de kinderen de samenhangen laat verhelderen. De kinderen krijgen de opdracht om samenhang binnen de lesstof te verhelderen en om samenhang met andere kennis/ervaringen te verhelderen. Op deze manier kunnen de kinderen een koppeling leggen met hun voorkennis.

Zorg dat je als leerkracht meerdere zintuigen bij de kinderen aanspreekt. De kinderen verwerven kennis door te horen, te zien en te doen. Als je als leerkracht uitleg geeft, maak dan ook gebruik van visuele ondersteuning.

Belangrijke punten voor de kinderen

• Herhalen
• Toepassen (doen)
• Opschrijven na / tijdens het lezen
• Ezelbruggetjes bedenken
• Belangrijke woorden/zinnen markeren
• Samenvatting maken in eigen woorden
• In groepjes leren

Belangrijke punten voor de leerkracht

• Nog een keer vertellen, maar dan in andere woorden
• Enthousiast vertellen om de aandacht van de kinderen erbij te houden
• Dingen concreet maken, stap voor stap en visueel aanbieden
• Vertel kort en duidelijk
• Maak gebruik van een context