Invoering taal en rekentoetsen binnen het onderwijs

Per 1 augustus 2010 is de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen van kracht. De invoering van referentieniveaus moet in 2014 definitief vorm hebben gekregen binnen het (voortgezet) onderwijs en het MBO. Taal en rekentoetsen als onderdeel van het centraal schriftelijk eindexamen zijn daar een uitvloeisel van.

Wettelijke eisen

De eisen die gesteld worden aan de taal en rekenvaardigheid van leerlingen en docenten wordt steeds verder gereglementeerd. De invoering van referentieniveaus moet in 2014 definitief vorm hebben gekregen binnen het voortgezet onderwijs en MBO. Om de leerlingen op het gestelde referentieniveau te krijgen, moeten docenten zelf ook vaardig zijn in taal en rekenen, niet alleen in het ‘technische gedeelte’, zij moeten dusdanig boven de stof staan dat zij hun leerlingen vaardiger kunnen maken. Dit geldt niet alleen voor taal of rekendocenten, maar voor docenten van alle vakken, inclusief het onderwijsondersteunend personeel.

Toelichting referentiekaders

Nederland heeft een kwalitatief goed onderwijssysteem en scoort met betrekking tot de onderwijsprestaties van leerlingen relatief hoog, maar er zijn zorgen over:

• het beheersen van de basiskennis en basisvaardigheden voor taal en rekenen;
• de aansluiting van het onderwijs tijdens de leerloopbaan van leerlingen en studenten, van basisschool tot de entree in het hoger onderwijs: de ‘doorlopende leerlijnen’ ;
• het beheersen van eerder verworven kennis, vaardigheden en competenties;
• de prestaties van de betere leerlingen en studenten ten opzichte van hooggetalenteerden in andere landen (terwijl onze zwakke leerlingen en studenten nu juist beter presteren dan vergelijkbare leerlingen en studenten elders);
• het behoud en de uitbouw van de kwaliteit van ons onderwijs op langere termijn.

Deze zorgen zijn gevoed en hebben een extra dimensie gekregen vanuit de maatschappelijke discussie over de resultaten van PABO-studenten bij taal en rekenen. De rapportages hierover zorgden voor veel aandacht in de media. Ook de prestaties van andere beroepsgroepen, bijvoorbeeld die van het verplegend personeel, werden al snel in de discussie betrokken.

Al met al leidde dit ertoe dat de bewindslieden van OCW (ministerie voor onderwijs, cultuur en wetenschap) de expertgroep ‘doorlopende leerlijnen taal en rekenen’ advies vroeg over de volgende vragen:

• wat zijn voor leerlingen en studenten de basiskennis en basisvaardigheden van taal en rekenen;
• en hoe is daarin een natuurlijke en doorlopende opbouw te maken over leeftijden en onderwijsvormen heen?

Opbouw kader

Deze Expertgroep, onder leiding van Heim Meijerink, is met een systematische beschrijving gekomen van wat leerlingen in de verschillende fasen van het onderwijs moeten kennen en kunnen. In totaal voor vier ‘momenten’ in de schoolloopbaan.
Voor elk moment is een fundamenteel niveau geformuleerd (F dat haalbaar wordt geacht voor het grootste deel van de leerlingen). Er is ook een streefniveau S dat gericht is op leerlingen die meer aankunnen.

• Aan het eind van de basisschool moet een leerling presteren op niveau 1 van het referentiekader.
• Aan het einde van het VMBO basisberoepsgerichte of kaderberoepsgerichte leerweg en MBO niveau 2 moet een leerling presteren op niveau 2 van het referentiekader.
• Aan het einde van havo en MBO-4 moet een leerling presteren op niveau 3 van het referentiekader.
• Aan het einde van het VWO moet een leerling presteren op niveau 4 van het referentiekader.
• Niveau 2F wordt aangeduid als het ‘algemeen maatschappelijk functioneel niveau’, dat wil zeggen het niveau wat voor alle Nederlanders van belang is om aan het maatschappelijk leven deel te nemen.

Toetsen

De referentieniveaus taal krijgen uiteraard ook hun weerslag in toetsen en examens in het onderwijs. Deze toetsen worden ontwikkeld door het CITO en zij bewaakt tot 2014 de resultaten. Afhankelijk van deze resultaten wordt beslist of de toets al dan niet mee gaat tellen voor het slagen van leerlingen. Alleen zo kan bekeken (en vastgelegd) worden tot welk niveau een leerling zich heeft ontwikkeld.

Leraren moeten met het referentiekader voor taal en rekenen kunnen werken. Ze moeten weten aan welke eisen hun leerlingen moeten voldoen. Ze moeten de eisen kunnen operationaliseren tijdens het werk met leerlingen en in situaties waarop gericht aan de verbetering van de vaardigheid wordt gewerkt. En ze moeten er voor zorgen dat de taal- en rekenprestaties van hun leerlingen verbeteren.

Lerarenopleidingen

Leraren vormen dus de belangrijkste schakel in het verbeteren van het taal en rekenonderwijs. Het is echter gebleken dat het niveau van toekomstige leraren vaak nog onvoldoende is. Hierdoor komt de kwaliteit van het onderwijs in gevaar. Taal en rekenen krijgt daarom op pedagogische academies voor het basisonderwijs meer aandacht en er worden strengere eisen gesteld aan de studenten. Studenten moeten in het eerste jaar een taal- en rekentoets doen. Als zij niet slagen voor deze toetsen mogen zij hun opleiding niet vervolgen. Vanaf 2014 zijn alle leerlingen die doorstromen naar een pabo, geëxamineerd volgens de richtlijnen van het referentiekader taal en rekenen.