Van Gogh’s brieven: De kunstenaar aan het woord

9 oktober 2009 t/m 3 januari 2010 Van Goghmuseum Amsterdam Vincenth Van Gogh (1853-1890) schreef maar liefst 813 brieven. Het onderzoek naar de aard hiervan duurde 15 jaar. In oktober 2009 werd het project afgerond met een expositie van ruim 120 originele brieven in combinatie met de werken waarover hij schreef. ‘Er zijn zoveel mensen, vooral onder onze vrienden, die denken dat woorden niets voorstellen. Integendeel, nietwaar: het is even interessant en even moeilijk om iets goed te zeggen als om iets te schilderen. (Vincent Van Gogh aan Emile Bernard, 19 april 1888).

Geniale gek

Van Gogh was meer dan alleen maar een geniale gek die zijn eigen oor afsneed. Tijdens de expositie leidt hij zelf de bezoekers rond dankzij een koptelefoon. Door het nummer van het betreffende schilderij in te toetsen weerklinkt het bijbehorende citaat uit een van zijn brieven. In woord en beeld geven zij een impressie van het veel bewogen leven van Van Gogh.

Diepgravend onderzoek

De door Van Gogh geschilderde boer die in de grond spit, graaft al even diep als het onderzoek naar de schilder. Deze parallel trok Van Gogh zelf al vele eeuwen eerder door te stellen: ‘Die doeken zullen vertellen wat ik niet in woorden kan uitdrukken, hoe gezond en hartversterkend ik het platteland lief heb.’

Behalve boeren in Nuenen en Zundert schilderde Van Gogh ook dominees in Amsterdam en boekhandelaren, kerkgangers en vele vele anderen. Hij legde het innerlijk van de mensen bloot, maar bleef zelf een groot raadsel.

Zijn tijdgenoten begrepen hem al evenmin, als dat zijn ouders dat deden. Wat moesten ze ook met zo’n zoon beginnen? Hij trok alleen maar gekke bekken en hield de hele dag zijn mond.

Nieuw beeld

Door het bestuderen van zijn brieven ontstond een nieuw beeld van Van Gogh. Hij schreef niet alleen lange brieven waarin hij af en toe doordraafde. Hij had ook een diepe innerlijke wereld waarin hij heel gericht naar een bepaald doel toewerkte. Zijn werkritme verliep niet grillig maar zat vol discipline.

Zelf schreef hij over zijn werklust: ‘Mijn werk, daarvoor riskeer ik mijn leven en het heeft me de helft van mijn verstand gekost’. Over zijn desillusie schreef hij in een van zijn laatste brieven. ‘Ik voel me mislukt. Ik denk dat het mijn lot is dat ik aanvaard en niet meer zal veranderen’.

Als een van zijn laatste werken schilderde hij in 1890 zwarte raven boven een geel korenveld. De dreiging die van dit werk uitgaat, is als een omen voor het door hem geloste schot in zijn eigen borst. Enkele dagen later overleed hij.

Unieke website

Op de website www.vangoghletters.org vinden we alle brieven die Van Gogh ooit schreef. Een handige zoekmachine leidt de bezoeker naar woorden en zinsneden in tekst of annotaties. Zo blijkt dat er maar liefst 160 brieven zijn, waarin Van Gogh over het geloof schrijft. Ook is er een pagina met door Van Gogh genoemde bijbelplaatsen.

Daarnaast kan er gezocht worden naar schetsen, periode, correspondent, kunstwerken, personen, boeken, en zijn er kruisverwijzingen. Voor grafologen maar ook voor anderen is het interessant dat men kan inzoomen op het handschrift van Van Gogh. Zo schreef hij zijn t met links een op een driehoek gelijkend zakje links onderaan de verticale lijn van de t. Doorgaans verraadt dit dat de schrijver niet van tegenspraak hield. Of dat ook zo bij Van Gogh was…

Mildheid

Om zijn mildheid te achterhalen moet men eerst zijn boeken lezen. Deze staan in het boek ‘Vincent van Gogh-De brieven. De volledige, geïllustreerde en geannoteerde uitgave.’Een omvangrijk werk dat bestaat uit zes delen ofwel 2180 pagina’s met circa 4300 illustraties. Normale prijs is 395,= euro maar tot 3 januari 2010 is de prijs 325 euro. De editie verschijnt zowel in het Frans als in het Engels.

Zie ook: van Gogh museum