De balpenmoord: een oud vrouwtje wordt dood gevonden

In 1991 wordt een vrouw dood in haar woning in Leiden gevonden. Er lijkt sprake van een natuurlijke doodsoorzaak. De lijkschouwer echter ontdekt een BIC balpen in haar hersenen. De pen is dwars door haar rechter oog de hersenen in gedrongen. Haar zoon, een van de beste kruisboogschieters van Nederland, wordt veroordeeld, maar later weer vrijgesproken. Is het nu balpenmoord of balpenongeluk?

Joop Visser zingt: ze is in een balpen gevallen

Joop Visser, in de jaren zestig als student bekend onder de naam Jaap Fischer, maakt eigen cd's. Op een van de cd's zingt hij het liedje 'ze is in een balpen gevallen' met daarbij duidelijke zinspelingen op een zo bizar ongeluk, dat het zeker geen ongeluk is, zeker niet met de kennis over de zoon die in de pers is geweest.
Blijkbaar is Joop Visser, net als zoveel Nederlanders, verontwaardigd over de uiteindelijke vrijspraak van deze zoon. Joop Visser, inmiddels leraar maatschappijleer, is de verontwaardiging die hem in de vroege jaren 60 kenmerkte, blijkbaar nog niet verloren. Een groot verschil: geen ophef meer over zijn liedjes. Het mag zomaar.

1991

Een 53-jarige vrouw wordt dood in de gang van haar woning aangetroffen. Er is geen bloed, er zijn geen sporen van inbraak of geweld, de politie gaat uit van een natuurlijke doodsoorzaak. Omdat de doodsoorzaak niet direct duidelijk is, moet hij wel vastgesteld worden, door een patholoog-anatoom (een lijkschouwer).
Hij ontdekt tot zijn enorme schrik, nog nooit zoiets meegemaakt, dat een BIC balpen in haar hersenen zit. De pen, 14 centimeter lang, is door haar oogkas gegaan, en heeft haar hersenen beschadigd.
Haar 25-jarige zoon wordt gearresteerd. Geld zou een motief kunnen zijn. De zoon is een uitmuntend boogschutter. Tegen een psychotherapeute had hij dubbelzinnige opmerkingen gemaakt waar de therapeute uit af had geleid dat hij zijn moeder had gedood.

Kun je vallen in een balpen?

De discussie spitst zich toe, op de vraag of het mogelijk is om zo ongelukkig te vallen dat een balpen dwars door je oog in je hersenen terecht komt, zonder dat het van buitenaf zichtbaar is.
Nu komt het deels op fantasie aan. Je moet blijkbaar zo vallen dat de balpen recht door je oog gaat, als hij (te) schuin zou gaan, zou hij er elders weer uitkomen, of hij zou nog een stukje uitsteken. Hoe moet die balpen nu recht je oog binnen gaan? Als jij loopt, je struikelt, en valt op de grond, en die pen ligt al op de grond, dan val je hooguit met je gezicht op de pen. Maar: de pen ligt vlak op de grond, en staat niet rechtop.
Andere mogelijkheid: je stapt op de pen, net zoals in tekenfilms en strips de dommen altijd op een hark stappen, de pen springt daardoor omhoog, en komt in je oog.
Of: je hebt de pen in je hand omdat je iets op wilt schrijven, je valt, probeert de val te breken door in een reflex je handen voor je te houden, en zo steekt de pen recht omhoog terwijl jij een val omlaag maakt.

Kun je een balpen door iemands rechter oogkas schieten?

Ook hier een gezonde portie fantasie nodig. Maar: welke snelheid moet die pen hebben voordat hij diep genoeg door je oog en in je hersenen komt zodat je eraan overlijdt? Is dat vooraf uit te rekenen? Moet je dan een wiskundeknobbel hebben? Hoe krijg je het voor elkaar dat iemand zijn ogen op dat moment open heeft? Hoe voorkom je dat hij niet nog een stukje uitsteekt? Of duw je hem nog wat dieper naar binnen als hij niet ver genoeg gaat?

Is de zoon veroordeeld?

In eerste instantie wel. In hoger beroep echter is hij vrijgesproken. Hij heeft nooit expliciet toegegeven dat hij de dader is, en er zijn allerlei test op losgelaten om uit te zoeken of je in een balpen kunt vallen, en of je iemand met een balpen dood kunt schieten. Op basis van dit soort onderzoeken: vrijspraak. Eenmaal definitief vrijgesproken kun je nooit meer veroordeeld worden, al zou bekend worden dat hij het wel heeft gedaan.

Wat vinden de deskundigen?

Ten opzichte van 15 jaar geleden zijn we al weer een stuk verder met onderzoeken, DNA-technieken, enzovoort. Peter R de Vries heeft zich ook enigszins verdiept in het dossier, en hij is in contact geraakt met wetenschappers die destijds niet zijn geraadpleegd en later wel hun mening gaven. Een neurochirurg legt bijvoorbeeld uit dat bij een val de pen nog een beetje uit had moeten steken door botten van bijvoorbeeld de neus die in de buurt zaten.
In het dossier nog wat vreemde dingen, zoals: de pen was (waarschijnlijk) leeg. Waarom zou die vrouw een lege pen in haar hand hebben?
Hoewel Peter het niet expliciet zegt, komt het er toch wel op neer dat het geen ongeluk kan zijn. Zou de zoon dan toch geslaagd zijn in de perfecte moord?