Jonge hersenen ongeschikt voor Nieuwe Leren

De parlementaire onderzoekscommissie onderwijsvernieuwing heeft haar hoorzitting afgerond en komt deze maand met haar eindrapport. Diverse deskundigen en politiek verantwoordelijken hebben hun zegje gezegd. Uit het onderwijsveld, die nauwelijks gehoord is door de commissie, komt al vanaf de introductie kritiek op het zgn. Nieuwe Leren, maar de onderwijsbestuurders wuiven die weg. Enkele neuropsychologen steunen nu die kritiek met opmerkelijke resultaten n.a.v. jarenlang onderzoek.

Onderwijsvernieuwingen

De parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van Jeroen Dijsselbloem (PvdA) presenteert in de loop van deze maand haar bevindingen over de hoorzittingen met betrekking tot de vernieuwingen die de laatste decennia zijn ingevoerd in het onderwijs. De commissie werd ingesteld na aanhoudende kritiek uit het onderwijsveld op de van bovenaf opgelegde veranderingen die vooral de oudere docenten niet konden bijbenen. Ook de terugloop in kennisvaardigheden van de scholieren en toename van het aantal kinderen met leerachterstanden gaf hiervoor aanleiding.

De belangrijkste onderwijsvernieuwingen zijn achtereenvolgens:

• De basisvorming uit 1992;
• De 'tweede fase' en het 'studiehuis' uit 1998;
• De invoering van het VMBO uit 1999;
• Het 'Nieuwe Leren' uit 2005.

De eerste drie veranderingen zijn gedeeltelijk onder druk van de mensen op de werkvloer teruggedraaid c.q. aangepast.
Het 'Nieuwe Leren' echter wordt op steeds meer scholen (ook bassisscholen) omarmd als de methode om het moderne, mondige kind te onderwijzen en voor te bereiden op de toekomstige maatschappij, waar hij/zij zich moet handhaven.
Opvallend is dat de door de commissie gehoorde en verantwoordelijke politici voor die vernieuwingen geen spoor van spijt toonden voor hun beleid. Integendeel, ze wijten de mislukkingen aan te snelle invoering, te weinig geld, te weinig tijd, ongemotiveerde leraren. Het lag overal aan, maar niet aan hen!

Het 'Nieuwe Leren'

Voorstanders van het 'Nieuwe Leren' hanteren vaak de volgende kenmerken;

1. Onderwijs moet leiden tot inzicht en begrip: iets van buiten leren (rijtjes b.v.) is zinloos. Leerlingen moeten begrijpen waarom ze iets leren. Dat vergroot de motivatie.
2. Nieuwsgierigheid en motivatie zijn de beste drijfveren om te leren. Het liefst met realistische opdrachten: hoe dichter de opdracht bij de dagelijkse werkelijkheid staat, des te beter. B.v. boodschappen doen in een nagebootste supermarkt in de school met echte prijzen. Voorstanders hebben daarom een voorliefde voor projecten.
3. Leerlingen bepalen hun eigen kennisstrategie, studietempo en -voortgang. Op veel basisscholen bepalen leerlingen vanaf de middenbouw (gr.5) al d.m.v. een weektaak met welke opdracht ze beginnen: goede rekenaars maken dus eerst hun opgedragen rekentaken; creatieve kinderen willen eerst tekenen/knutselen.
4. Samenwerking stimuleert tot leren: samen oplossingen zoeken voor probleemstellingen. De beste manier om theoretische inzichten of kennis te doorgronden is door het uit te leggen aan iemand anders. Er wordt veel in groepen gewerkt.

Kritiek op het 'Nieuwe Leren'

Behalve politici en leidinggevenden uit het onderwijs ondervroeg de commissie Dijsselbloem ook onderwijspsychologen en neurologen. Twee van hen, Jelle Jolles en Evelien Crone, hebben de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar de hersenactiviteiten van jonge kinderen. Ze hebben veel gezaghebbende publicaties op hun naam staan en kwamen met een opmerkelijk oordeel. Beide gelden als tegenstanders van het 'Nieuwe Leren'. Het doet een te groot beroep op de zelfstandigheid van leerlingen. Volgens Crone komen de voorste hersendelen pas laat in de puberteit in actie en gaan naar mate de tijd vordert harder werken. Zij refeert daarbij aan eigen onderzoeksresultaten van de laatste vijftien jaar. Jolles adviseert daarom een jonge leerling nooit zelf iets uit te laten zoeken. Hij overziet het nog niet. Je moet wel degelijk als docent de les aanbieden, uitleg geven en helpen met het kiezen van de juiste oplossing. Bovendien is er niets op tegen kinderen iets uit hun hoofd te laten leren. Ook al begrijpen ze het nut er nog niet van. Dat inzicht komt later wel. Kennisvaardigheden rijpen langzaam. Jolles toonde zich voor de commissie kritisch over het onderwijsonderzoek van de laatste decennia. Er is volgens hem te weinig naar de leerling gekeken en teveel naar procedures en de aanpak van het leerproces. Functies en vaardigheden van de leerling staan eigenlijk pas de laatste jaren centraal.

Andere kritici van deze onderwijsvernieuwing wijzen er bovendien op dat in de praktijk alleen pientere kinderen goede keuzes kunnen maken in hun leerproces. Het 'Nieuwe Leren' kan succesvol zijn met veel kleinere klassen. Er komen steeds meer kinderen met psychische of gedragsstoornissen, zoals allerlei vormen van ADHD en autisme. Zij kunnen zich moeilijk concentreren in werken in groepen. Ze zijn snel afgeleid. Door de bezuinigingen in het speciaal onderwijs zijn deze leerlingen aangewezen op het regulier onderwijs. Ook kunnen naar een vorm van autisme neigende kinderen maar één opdracht tegelijk aan en raken ze verward als ze keuzes moeten maken b.v. met welke taak ze eerst beginnen.

We wachten de uitkomst van de parlementaire onderzoekscommissie met spanning af.